Bu xütbə, Həzrət Əmirəlmöminin Əli (ə) üçün Peyğəmbərdən (s) sonra vilayətinin ən güclü dəlillərindən biridir. Müxtəlif göstəricilər və sübutlar bu hədisin Əmirəlmöminin (ə) vilayətini təsdiq etdiyini göstərir. Bu xütbənin birinci hissəsini 110-dan çox səhabə və 84 tabei ardıcıl olaraq nəql etmişdir.
Qədir Xum xütbəsi Allahın tərifi və mədhiyyəsi ilə başlayır və Əmirəlmöminin Əli (ə) və onun övladlarının imamətini təqdim etməklə yekunlaşır.
Birinci hissə: Allahın tərifi və mədhiyyəsi
اَلْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذي عَلا في تَوَحُّدِهِ وَ دَنا في تَفَرُّدِهِ وَجَلَّ في سُلْطانِهِ وَعَظُمَ في اَرْکانِهِ، وَاَحاطَ بِکلِّ شَيءٍ عِلْماً وَ هُوَ في مَکانِهِ وَ قَهَرَ جَمیعَ الْخَلْقِ بِقُدْرَتِهِ وَ بُرْهانِهِ حَمیداً لَمْ یزَلْ، مَحْموداً لایزالُ (وَ مَجیداً لایزولُ، وَمُبْدِئاً وَمُعیداً وَ کلُّ أَمْرٍ إِلَیهِ یعُودُ). بارِئُ الْمَسْمُوکاتِ وَداحِي الْمَدْحُوّاتِ وَجَبّارُ الْأَرَضینَ وَ السّماواتِ، قُدُّوسٌ سُبُّوحٌ، رَبُّ الْمَلائکةِ وَالرُّوحِ ، مُتَفَضِّلٌ عَلی جَمیعِ مَنْ بَرَأَهُ، مُتَطَوِّلٌ عَلی جَمیعِ مَنْ أَنْشَأَهُ. یلْحَظُ کلَّ عَینٍ وَالْعُیونُ لاتَراهُ.
Allaha təriflər olsun; O, birliyində uca və təkliyində bütün yaradılmışlara yaxın olan, hakimiyyəti möhtəşəm və yaradılışın sütunlarında böyükdür. Məkan tutmadan və hərəkət etmədən hər şeyi əhatə edir və bütün yaradılmışlar üzərində qüdrəti və hikməti ilə hökm sürür.
O həmişə tərif olunmuşdur və olunacaqdır; onun şöhrəti və böyüklüyünün sonu yoxdur. Başlanğıc və son yalnız Ondandır və bütün işlərin qayıdacağı yer də Odur. O, səma və ulduzların yaradıcısı, yerin genişləndiricisi və onların hökmranıdır. Yaradılmışların xüsusiyyətlərindən uzaq və müstəqildir və kamilliyində bütün təqdis edilənlərdən üstün olaraq ucalır.
O, mələklərin və Ruhun Rəbbi, yaradılmışlara bolluq verən və varlıqlara nemət bəxş edən qüdrət sahibidir. Bir baxışı ilə bütün gözləri görür, lakin gözlər heç vaxt Onu görə bilməz.
کریمٌ حَلیمٌ ذُو أَناتٍ، قَدْ وَسِعَ کلَّ شَيءٍ رَحْمَتُهُ وَ مَنَّ عَلَیهِمْ بِنِعْمَتِهِ. لا یعْجَلُ بِانْتِقامِهِ، وَلا یبادِرُ إِلَیهِمْ بِمَا اسْتَحَقُّوا مِنْ عَذابِهِ. قَدْفَهِمَ السَّرائِرَ وَ عَلِمَ الضَّمائِرَ، وَلَمْ تَخْفَ عَلَیهِ اَلْمَکنوناتُ ولا اشْتَبَهَتْ عَلَیهِ الْخَفِیاتُ. لَهُ الْإِحاطَةُ بِکلِّ شَیءٍ، والغَلَبَةُ علی کلِّ شَيءٍ والقُوَّةُ في کلِّ شَئٍ والقُدْرَةُ عَلی کلِّ شَئٍ وَلَیسَ مِثْلَهُ شَیءٌ. وَ هُوَ مُنْشِئُ الشَّیءِ حینَ لاشَيءَ دائمٌ حَي وَقائمٌ بِالْقِسْطِ، لا إِلهَ إِلاَّ هُوَ الْعَزیزُ الْحَکیمُ. جَلَّ عَنْ أَنْ تُدْرِکهُ الْأَبْصارُ وَ هُوَ یدْرِک الْأَبْصارَ وَ هُوَ اللَّطیفُ الْخَبیرُ. لا یلْحَقُ أَحَدٌ وَصْفَهُ مِنْ مُعاینَةٍ، وَلا یجِدُ أَحَدٌ کیفَ هُوَ مِنْ سِرٍ وَ عَلانِیةٍ إِلاّ بِما دَلَّ عَزَّوَجَلَّ عَلی نَفْسِهِ.
O, xeyirxah, səxavətli və səbirli olan Allahdır. Onun mərhəməti bütün aləmə yayılmış və verdiyi nemətlər üstün və fəzilətlədir. Əzabda tələsmir və günahkarların cəzasında səbirli və təmkinlidir. O, sirrlərə xəbərdar, qəlblərin dərinliklərinə bələd olan kimsədir. Gizli olan Ona aydın, aşkar olan isə Ona məlumdur. O, hər varlıq üzərində tam hakimiyyət və nüfuz sahibidir. Yaradılmışların qüdrəti Ondan asılıdır və hər bir möcüzə Onun əlindədir. O, bənzərsizdir və hər şeyin Yaradıcıdır, həmişədir, canlıdır və ədalət yayandır. Allahdan başqa Tanrı yoxdur; O uca və hikmət sahibidir. Gözlər Onu görməkdə yol tapa bilməz, lakin O gözləri görəndir. O, gizli işlərə xəbərdardır və bütün işlərdə bilicidir. Heç kim Onu görməkdə tam təsvirə çata bilməz və Onun mahiyyətinə dair heç bir bilik əldə edə bilməz, yalnız O – Əziz və Cəlal – öz istədiyi şəkildə göstərə və tanıda bilər.
وَأَشْهَدُ أَنَّهُ الله الَّذي مَلَأَ الدَّهْرَ قُدْسُهُ، وَالَّذي یغْشَی الْأَبَدَ نُورُهُ، وَالَّذي ینْفِذُ أَمْرَهُ بِلا مُشاوَرَةِ مُشیرٍ وَلا مَعَهُ شَریک في تَقْدیرِهِ وَلا یعاوَنُ في تَدْبیرِهِ. صَوَّرَ مَا ابْتَدَعَ عَلی غَیرِ مِثالٍ، وَخَلَقَ ما خَلَقَ بِلا مَعُونَةٍ مِنْ أَحَدٍ وَلا تَکلُّفٍ وَلاَ احْتِیالٍ. أَنْشَأَها فَکانَتْ وَ بَرَأَها فَبانَتْ. فَهُوَ الله الَّذي لا إِلاهَ إِلاَّ هُو المُتْقِنُ الصَّنْعَةَ، اَلْحَسَنُ الصَّنیعَةِ، الْعَدْلُ الَّذي لایجُوُر، وَالْأَکرَمُ الَّذي تَرْجِعُ إِلَیهِ الْأُمُورُ. وَأَشْهَدُ أَنَّهُ الله الَّذي تَواضَعَ کلُّ شَيءٍ لِعَظَمَتِهِ، وَذَلَّ کلُّ شَيءٍ لِعِزَّتِهِ، وَاسْتَسْلَمَ کلُّ شَيءٍ لِقُدْرَتِهِ، وَخَضَعَ کلُّ شَيءٍ لِهَیبَتِهِ. مَلِک الْاَمْلاک وَ مُفَلِّک الْأَفْلاک وَمُسَخِّرُ الشَّمْسِ وَالْقَمَرِ، کلٌّ یجْری لاَِجَلٍ مُسَمّی. یکوِّرُ الَّلیلَ عَلَی النَّهارِ وَ یکوِّرُ النَّهارَ عَلَی الَّلیلِ یطْلُبُهُ حَثیثاً. قاصِمُ کلِّ جَبّارٍ عَنیدٍ وَ مُهْلِک کلِّ شَیطانٍ مَریدٍ.
Mən şəhadət verirəm ki, O, Allahdır. O, bütün zamanları əhatə edən və nuruyla əbədiyyəti dolduran Ucadır. O, məsləhətçisiz əmrlərini icra edir, tərəfdaşsız işlərini təsdiqləyir və köməkçisiz işləri nizamlayır. Yaradılışın surətinə bənzər yoxdur və yaratdıqlarını köməkçisiz, əzab çəkmədən və çarəsiz qoymadan var etmişdir. Dünya Onun yaratması ilə mövcud olmuş və Onun əzəməti ilə meydana çıxmışdır. Beləliklə, O Allahdır, Onun xaricində ibadət ediləcək heç bir tanrı yoxdur. O, möhkəm əsasa sahib yaradıcıdır və yaratdıqlarının quruluşu möhtəşəmdir.
O, ədalət sahibidir və heç bir zülm etməz; xeyirxahdır və bütün işlər Ona qayıdır. Mən şəhadət verirəm ki, O, Allahdır; yaradılmışlar Onun böyüklüyü qarşısında təvazökar, Onun əzəməti qarşısında itaətkardır, Onun qüdrətinə boyun əyir və Onun ucalığı və nəhəngliyi qarşısında ehtiram göstərirlər.
O, varlıqların Padşahıdır, səma kürəsini döndərən və Günəşlə Ayı idarə edən kimsədir; hər biri təyin olunmuş ömürlərinə qədər hərəkət edər. O, gecə pərdəsini gündüzə, gündüz pərdəsini isə – gecəni izləyərək – gecəyə sarar. O, hər təkəbbürlü zalımı əzər və hər qovulmuş şeytanı məhv edər.
لَمْ یکنْ لَهُ ضِدٌّ وَلا مَعَهُ نِدٌّ أَحَدٌ صَمَدٌ لَمْ یلِدْ وَلَمْ یولَدْ وَلَمْ یکنْ لَهُ کفْواً أَحَدٌ. إلهٌ واحِدٌ وَرَبٌّ ماجِدٌ یشاءُ فَیمْضي، وَیریدُ فَیقْضي، وَیعْلَمُ فَیحْصي، وَیمیتُ وَیحْیی، وَیفْقِرُ وَیغْنی، وَیضْحِک وَیبْکي، (وَیدْني وَ یقْصي) وَیمْنَعُ وَیعْطي، لَهُ الْمُلْک وَلَهُ الْحَمْدُ، بِیدِهِ الْخَیرُ وَ هُوَ عَلی کلِّ شَيءٍ قَدیرٌ. یولِجُ الَّلیلَ في النَّهارِ وَیولِجُ النَّهارَ في الَّلیل، لا إِلهَ إِلاّ هُوَ الْعَزیزُ الْغَفّارُ. مُسْتَجیبُ الدُّعاءِ وَمُجْزِلُ الْعَطاءِ، مُحْصِي الْأَنْفاسِ وَ رَبُّ الْجِنَّةِ وَالنّاسِ، الَّذي لایشْکلُ عَلَیهِ شَيءٌ، وَ لایضجِرُهُ صُراخُ الْمُسْتَصْرِخینَ وَلایبْرِمُهُ إِلْحاحُ الْمُلِحّینَ. اَلْعاصِمُ لِلصّالِحینَ، وَالْمُوَفِّقُ لِلْمُفْلِحینَ، وَ مَوْلَی الْمُؤْمِنینَ وَرَبُّ الْعالَمینَ. الَّذي اسْتَحَقَّ مِنْ کلِّ مَنْ خَلَقَ أَنْ یشْکرَهُ وَیحْمَدَهُ (عَلی کلِّ حالٍ).
O, nə əzilməz, nə də tənqid olunar; Onun bənzəri və yoldaşı yoxdur. Yalnızdır, özünə yetərli, doğmur və doğulmayıb, bənzəri olmayan Ucadır. O, tək və uca Rəbdir. İstəsə, işi tamamlayar; iradə etsə, hökm verər; bilər və sayar; öldürər və dirildər; ehtiyacı olanı təmin edər, ehtiyacsızı özündə yetərli edər; güldürər və ağladar; yaxınlaşdırar və uzaqlaşdırar; saxlayar və bəxş edər.
O, həqiqi Padşahdır və tərifə layiqdir. Bütün xeyirlər Onun əlindədir və hər şeydə qüdrət sahibidir. Gecəni gündüzə, gündüzü isə gecəyə çevirər. Onun xaricində heç bir tanrı yoxdur; qiymətlidir, bağışlayandır; duaları qəbul edər, nemətləri artırar, nəfəsləri sayar; həm mələklərin, həm də insanların Rəbbidir. Heç bir iş Ondan çətin deyil; hayqıra-hayqıra çağıran Onu incitmir, inadkarların israrı Onu yormur.
O, yaxşıları qoruyandır, xilas olanların yardımçısıdır, möminlərin sahibi və bütün aləmlərin Rəbbi. Hər zaman və hər vəziyyətdə yaradılmışların tərif və şükrünə layiqdir.
أَحْمَدُهُ کثیراً وَأَشْکرُهُ دائماً عَلَی السَّرّاءِ والضَّرّاءِ وَالشِّدَّةِ وَالرَّخاءِ، وَأُومِنُ بِهِ و بِمَلائکتِهِ وکتُبِهِ وَرُسُلِهِ. أَسْمَعُ لاَِمْرِهِ وَاُطیعُ وَأُبادِرُ إِلی کلِّ ما یرْضاهُ وَأَسْتَسْلِمُ لِما قَضاهُ، رَغْبَةً في طاعَتِهِ وَ خَوْفاً مِنْ عُقُوبَتِهِ، لاَِنَّهُ الله الَّذي لا یؤْمَنُ مَکرُهُ وَلا یخافُ جَورُهُ.
Mən Ona çox təriflər deyir və əbədi şükür edirəm – həm sevincdə, həm əzabda, həm rahatlıqda, həm də çətinlikdə. Ona, mələklərinə, yazılmış kitablara və göndərdiyi peyğəmbərlərə iman gətirirəm. Onun əmrinə boyun əyir və itaət edirəm; razılığını qazanmaq üçün tələsir və hökmünə təslim oluram. Çünki Onun əmrinə tabe olmaqdan məmnunam və Onun cəzasından qorxuram. “O, belə bir Allahdır ki, Onun hikmətli planından heç kəs qorunmaz və Onun ədalətindən heç kim qorxmaz – çünki Ona heç bir zülm yaraşmaz.
Bu məqalənin davamını ikinci hissədə oxuyun.
Mənbələr
- Əllamə Əmini, Əl-Ğədir, c. 1, s. 12–151 və 294–322.
- Şeyx Abdullah Bahrani, Əvamil əl-Ulüm, c. 15/3, s. 307–327.
- Əllamə Məclisi, Biharul- Ənvar, c. 37, s. 181–182.
- Hürr Amuli, İsbət əl-Hudat, c. 2, s. 200–250.
- Seyyid İbn Tavus, Əl-Təraif, s. 33.
