Əmirəlmöminin Əli (ələyhis-salam) torpağına hicrət
Əllamə Cəfəri Təbrizdə qaldıqdan sonra, 1363 h.q. ildə Ayətullah Mirzə Fətah Şəhidi tərəfindən dəvət olunaraq Nəcəfə yola düşür. Bu dəyərli alim Nəcəf Əşrəfə çatdıqda “Sədr” mədrəsəsinə daxil olur, “Kifayə” kitabının ikinci cildini yenidən oxuyur və müzakirə edir, həmçinin aşağıdakı böyük almlərin dərslərinə qatılır: Ayətullah Şeyx Məhəmməd Kazim Şirazi, Ayətullah Xoyi, Ayətullah Seyid Məhəmməd Şahrudi, Ayətullah Həkim, Ayətullah Seyid Camal Qolpayqanı, Ayətullah Seyid Əbdülhadi Şirazi və Ayətullah Milanı.
Nəcəfin böyük alimlərindən ictihad dərəcəsi almaq
Üç illik təhsil müddətindən sonra 23 yaşında Əllamə Cəfəri Ayətullah Şeyx Kazim Şirazidən ictihad dərəcəsini alır və ümumilikdə 17 il Nəcəfdə qalır. Bu dövrdə təhsil almaqla yanaşı, fıqh və üsul dərslərini, fəlsəfə və məarif dərslərini tədris edir və kitablar yazır. Nəhayət, bütün biliklərini tamamladıqdan sonra İrana qayıdır.
Nəcəfdə Əllamə Cəfərinin taleyini dəyişən yuxusu
Əllamə Cəfərinin bir tələbəsi nəql edir:
“Ustad danışırdı ki, tələbəlik illərində bir gecə biz tələbələrlə oturmuşduq, o zaman bir tələbə içəri girdi və dedi: Mən bir sual vermək istəyirəm, amma hər birinizdən doğru cavab vermənizi xahiş edirəm. Sonra qapalı paltarının cibindən qəzetdə çap olunmuş bir şəkil çıxardı və dedi: Əgər sizə seçim imkanı verilsə, ya bu xanımla “şəri və qanuni” şəkildə ömür boyu yaşamaq, ya da Əmirəlmöminin Əli bin Əbu Talib (ələyhis-salam) ilə “şərti, qeyri-müəyyən və yalnız bir anlıq” görüşmək, hansını seçərsiniz? Üç nəfər şəkil üzərindəki xanımla yaşamağı seçdi. Ustad mənə dedi: Mən dördüncü idim. Mən şəkilə bir anlıq baxdım, dərhal küncə atdım və dedim: Allaha and olsun, mən Əmirəlmöminin (ələyhis-salam) bir anlıq görüşünü ömür boyu bir qadınla yaşamağa üstün tuturam. Hisslərim qarışdı və otağıma getdim. Oturub qapıya söykənmişdim ki, hiss etdim bədənim ağırlaşır və yuxu üstün gəlir. Bu vəziyyətdə birdən qapı açıldı və biri içəri girdi; qapı qısa olduğundan başını əyməli oldu. Salam verdim və soruşdum: Siz kimsiniz? Cavab verdi: Mən oyam ki, görmək istədiyin. Mən, Əli bin Əbu Talib (ələyhis-salam)… Görüşdüyüm şəxs bütün kitab və rəvayətlərdəki təsvirlərə uyğun idi: orta boylu, iri bədənli, bir qədər kök, geniş aln, …
Tələbə gülümsəyərək deyir: “Ustad dedi ki, bir anlıq özümə gəldim və gördüm ki, otaqda təkəm. Qeyri-adi bir hal idi. Sonra yenidən tələbə yoldaşlarının yanına qayıtdım. Mən dördüncü idim və şəkil beşinci və ya altıncı şəxsə keçmişdi. Yəni keçən zaman çox qısa idi.”
Əllamə Cəfəri deyirdi: “Əmirəlmöminin Əli (ələyhis-salam) ilə görüşdən sonra hər hansı bir kitabı açanda elə bilirdim ki, bunu əvvəllər oxumuşam!”
Əllamə Əmininin Əllamə Cəfəriyə Əmirəlmöminin (ələyhis-salam) haqqında tövsiyəsi
Əllamə Məhəmməd Təqi Cəfərinin mərhum Məsnəvi şərhini çap etdikdən sonra bir müddət hansı elmi işlə məşğul olacağına qərar verə bilmirdi. O, “Əli (ələyhis-salam öz sözündə)” adlı qısa bir məqalə də yazmışdı ki, bu məqalə Nəhcül-bəlağənin birinci cildinin şərhində yer almışdır.
O zaman, o qərarsız olduqda, tələbələrindən biri nəql edir:
Ustadın yaxın qohumlarından biri yuxuda görür ki, Əllamə Əbdülhüseyn Əmini, “Əl-Gədir” kitabının müəllifi ilə üz-üzə oturub. Əllamə Əmini soruşur: “Siz Cəfəriyi tanıyırsınız?” Cavab verir: “Bəli.” Əllamə Əmini deyir: “Mən ona bir məktub göndərəcəyəm, verin oxusun.” Məktubu açıb oxumaq icazəsi verildikdə, Əmini məktubu oxuyur və görür ki, məktub çox ruhani və ilahi bir məzmunda idi, o qədər işıqlı idi ki, xüsusi bir hal yaşandı. Əmini vurğulayaraq deyir:
“Bu məktubu Cəfəriyə verin və ona deyin: Biz artıq bu dünyada iş görə bilmirik, amma siz o dünyada işgüzarsınız və Əmirəlmöminin (ələyhis-salam) haqqında iş görə bilərsiniz.”
Bu tövsiyə Əllamə Cəfərinin Nəhcül-bəlağə şərhini yazmağa başlaması üçün bir başlanğıc oldu. Beləcə, Nəhcül-bəlağənin tərcüməsi və şərhi başladı və ustadın ömrü boyu davam etdi, 27 cild yayımlandı. Əllamə Cəfəri bütün şərq və qərb dünyagörüşlərini və varlıq biliklərini nəzərə alaraq Əmirəlmöminin Əli (ələyhis-salam) sözlərini düzgün şəkildə başa düşməyə və başqalarına ən yaxşı formada çatdırmağa çalışdı.
Əllamə Cəfərinin önəmli işləri
Ustadın 80-dən çox əsəri çap olunmuşdur və bəzi əsərləri, məsələn, Məsnəvinin şərhi 15 cilddə dəfələrlə təkrar çap edilmişdir. 12 il ərzində onun nəzarəti altında Məsnəvinin bütün misralarının ən tam toplusu “Dənizdən dənizə” adı altında 4 cilddə nəşr olunmuşdur.
Əllamə Cəfərinin ən önəmli əsərləri Nəhcül-bəlağəyə şərh və təfsiri olub, 27 cild fars dilində çap edilmişdir. Digər qiymətli əsəri Məsnəvi və şərq və qərb fəlsəfəsi və dünyagörüşləri ilə müqayisəsini əhatə edir və “Mövlana və dünyagörüşləri” adı altında nəşr edilmişdir.
İnsanlıq 1400 ildir səni itirdiyinə görə çaşqınlıq içindədir
Əllamə Cəfəri Nəhcül-bəlağənin son cildində belə yazırdı:
“Əmirəlmöminin Əli (ələyhis-salam) öz mübarək sözlərində insanların xeyir və şərini dəfələrlə açıqlayırdı. Onun xalis niyyətli olmasında heç kəsdə şübhə yox idi, həm dostları, həm düşmənləri onun ilahi ruhunu anlayırdılar, həm tərəfdarları, həm də əleyhdarları heç vaxt idarəçiliyinə etiraz edə bilmədi, amma hökumətinə dözmədilər və kafirlər bir tərəfdən, cahillər isə din adı altında digər tərəfdən iş gördülər ki, nəticədə İslam cəmiyyətinin əli o böyük insanın ətrafından çəkildi. Əgər Bəni İsrail xalqı 40 il ərzində yönəldilmiş nemətləri dərk etmədiklərinə görə səhrada azmışdısa, biz müsəlmanlar və bütün insanlıq 1400 ildir Əmirəlmöminin (ələyhis-salam) itkisi səbəbindən azğınlıq içindəyik və and olsun ki, bu çaşqınlıq daha da artacaq…”
Ölümündən sonra mənim haqqımda həddindən artıq danışmayın
Ustad ömrünün sonunda ağciyər xərçəngi xəstəliyinə tutuldu və xəstəxanaya gedərkən ailəsi ilə vidalaşarkən dedi:
“Bu səfər geri dönüşsüzdür. Ölümümdən sonra mənim haqqımda həddindən artıq danışmayın və ömrümə baxanda görürəm ki, necə sürətlə keçib.”
