Bu möhtəşəm tikilinin ən diqqətəlayiq xüsusiyyətlərindən biri divarların zərif və gözoxşayan kaşı bəzəkləri ilə örtülməsidir. Bu kaşılar nadir həndəsi naxışlar və zərif bitki motivləri ilə bəzədilmiş, dəqiq nizam və parlaq, canlı rənglərlə ruh oxşayan bir mənzərə yaratmışdır. Bu bəzəklər arasında Qurani-Kərimin nurani ayələri, müqəddəs hədislər və Əhli-beytin (ə) xüsusilə Möminlərin Əmiri İmam Əlinin (ə) mədhinə həsr olunmuş seçmə şeirlər xəttatlıqla işlənmişdir. Bütün bunlar hərəmin məkanını mənəviyyat, əzəmət və dərin bir sakitliklə doldurur.
Hərəmin memarlığında mühəndislik nisbətləri
“Hərəmin memarləq” mühəndislik institutunun apardığı tədqiqat göstərir ki, müqəddəs İmam Əlinin (ə) hərəmi kompleksinin memarlıq quruluşu dəqiq ölçülər və mühəndislik meyarları üzərində formalaşdırılmışdır. Ümumi plan əsasən kvadrat şəbəkə sistemi üzərində qurulmuşdur və bu həndəsi nizam vizual tarazlıq və məkan rahatlığı yaratmaqda mühüm rol oynayır.
Məkanların ölçülərindəki düşünülmüş fərqlər və ətraf divarların hündürlüyündəki dəyişikliklər ziyarətçinin zehnində müxtəlif məkan hissləri formalaşdırır. Belə ki, “əhatə olunma” hissi hərəmin müxtəlif hissələrində fərqli intensivlik və keyfiyyətlə qavranılır. Bundan əlavə, məkan ölçüləri ilə divar hündürlükləri arasındakı nisbət insan miqyası ilə uyğunlaşaraq harmoniya, tarazlıq və rahatlıq hissini gücləndirir.
Ümumilikdə, səhn (həyət) məkanında əhatə olunma hissinin nisbəti təxminən 1.6/1 – 1.7/1 civarındadır ki, bu da memarlıq baxımından ideal sayılır. Xüsusilə şərq səhnində olmaq digər məkanlarla müqayisədə daha çox əzəmət hissi yaradır; bu isə həmin sahənin daha uzunsov formaya malik olması və vizual baxış xəttinin genişliyi ilə bağlıdır.
Qeyd etmək lazımdır ki, Şeyx Bəhai müqəddəs məqbərənin memarlığında “qızıl nisbət” prinsipindən istifadə etmişdir. Bu nisbət daha əvvəl Naqş-i Cahan meydanı və Şeyx Lütfullah məscidi kimi möhtəşəm abidələrin layihələndirilməsində də tətbiq olunmuşdur. Bu yanaşma İslam memarlığında riyazi bilik, bədii zövq və mənəviyyatın dərin vəhdətini nümayiş etdirir.
Mənbə: “Tarix al-Mərqəd əl-Ələvi əl-Mütəhhər” kitabından götürülmüşdür.
