Əmirəlmöminin Əli (ə) əvvəlki hakimiyyət dövründən sonra xalq arasında tədricən dini mərasimlərdə yayılan bidətlərə qətiyyətlə qarşı çıxaraq onları ləğv etmişdir.
İman, əxlaq və dini vəzifələrin canlandırılması
Əmirəlmöminin Əli (ə) xütbəsində Ramazan ayını “səmaların qapılarının açıldığı və şeytanların bağlandığı ay” hesab etmişdir. [1]
Peyğəmbərin (s) sünnəsinə əsaslanaraq, Ramazanın son on gününü məscidlərdə etikaf və gecə ibadəti üçün fürsət kimi göstərmişdir. [2]
Həzrət aclığa və susuzluğa dözməyi Ramazan ayının ən sadə və minimal vəzifəsi sayır, yeyib-içməməkdən çəkinməyin isə, digər haramlardan uzaq qalmaqla faydalı olduğunu bildirirdi. [3][4]
Başqa bir rəvayətdə Əmirəlmöminin Əli (ə) Peyğəmbərin (s) sözlərinə istinad edərək, orucu ilk ibadətlərdən hesab edir, onun hikməti miras, mirasın hikməti isə elm, elmi isə əminlik mirası kimi təqdim edir.
Bu hədisdə əminlik Allahın ən yüksək kamillik və yaxınlıq mərtəbəsi kimi izah olunur; ölümdən sonra belə bir mövqedədir ki, onun ilə Allah arasında heç bir pərdə qalmır və Allah onun üzərinə rəhm etmək istəyir. [5]
Həzrət digər hədislərində isə xalqı Ramazan ayında öz üzvlərinə, əməllərinə və davranışlarına diqqət yetirməyə çağırır, hər gün və gecə, həmçinin Qədr gecəsi, Ramazanın ilk gecəsi və ya İftar bayramı kimi xüsusi günlərdə ibadət və vəzifələri yerinə yetirməyi tövsiyə edir. [6][7][8]
Eyni zamanda, Ramazan ayında tövbə və dua etməyə çağırır; bu, bəlanın qarşısını alır və günahları yox edir. [9]
Bidətlə mübarizə
Bu gün bəzi dini mərasim və ayinlər o qədər dəyişdirilmiş və təhrif olunmuşdur ki, yalnız alimlər yox, ümumiyyətlə, dindarlar da onlardan uzaq dururlar.
Əmirəlmöminin Əli (ə)-nin sünnəsinə, xüsusilə hakimiyyətə gəldikdən sonrakı dövrə baxdıqda, “xeyir iş görməyə və pisliyi qadağan etməyə” imkan yarandığı üçün Kufə və digər İslam torpaqlarında sosial, siyasi, mədəni və etnik sahələrdə bir sıra islahatlar həyata keçirilmişdir. Lakin sosial mərasimlərdə islahat az idi.
Şeyx Tusi İmam Sadiq (ə)-dən nəql edir:
“Əmirəlmöminin Əli (ə) Kufəyə daxil olduqda, oğlu Həsənə (ə) əmr etdi ki, Ramazan ayında camaatı sünnətə uyğun olmayan toplu namazlardan (Tərəvih) çəkindirsin, lakin insanlar buna müqavimət göstərdi və “Va Öməra !” deyə qışqırdılar.” [10][11]
Göründüyü kimi, camaatın etirazından anlaşılır ki, Tərəvih namazını Ömər ibn Xəttab tətbiq etmişdi və dini mənbələrdə əsaslandırılmamışdır. [12]
Buna görə də Əmirəlmöminin Əli (ə) Kufəyə daxil olduğu Ramazan ayının əvvəlində camaatı bu bidətin davam etməsindən çəkindirmişdir.
Əvvəllər Peyğəmbər (s) də ikinci xəlifənin tətbiq etdiyi kimi bidətlərin qarşısını belə almışdı:
“Belə işlər günahdır. Bilin ki, hər bidət, ibadətdə belə olsa, azğınlığa səbəb olur və hər azğınlıq odla nəticələnir.
Az və asan sünnət sizin üçün uzun və çətin bidətdən yaxşıdır.” [13]
Mənbələr
- Şeyx Saduq, Səvab əl-Əməll, Tərcümə: Həsənzadə, Tehran: Ərməğan Tubi, 1383, s.159
- Suyuti, əvvəlki, c.6, s.376
- Qubancı, əvvəlki, c.3, s.363
- Məclisi, əvvəlki, c.93, s.294
- Həsən ibn Məhəmməd Deylami, İrşad əl-Qulub, Qum: Nəşriyyat Şərif Rəzi, 1415 H. Q., c.1, s.199
- Qubancı, əvvəlki, c.3, s.304
- Eyni, s.305; Əhməd ibn Hüseyn Beyhqi, Şuəb əl-İman, tədqiq: Əbu Hacər Məhəmməd əs-Səid ibn Bəsiyuni Zəğlul, Beyrut: Dər əl-Kutub əl-İslamiyyə, 1410 H. Q., c.3, s.337
- Məhəmməd ibn Həsən Tusi, Misbah əl-Müttəhəcəd, Beyrut: Məsisə Fiqh əş-Şiə, 1411 H. Q., s.852
- Şeyx Saduq, Fəzail əl-Əşhur əl-Ṯələta, tədqiq: Mirzə Qulam Rza Ərfaniyan, Beyrut: Dər əl-Məhcəh əl-Beyzə, 1412 H. Q., s.76
- İbn Əsir, əl-Kamil fi t-Tarix, Beyrut: Dər Sadr, 1385 H. Q., c.2, s.340
- Şeyx Tusi, Təhzib əl-Əhkam, Tehran: İslamiyə, 1365, c.3, s.70
- İbn Əbdülbər, əl-İstiəb, tədqiq: Əli Məhəmməd əl-Bəcavi, Beyrut: Dər əl-Cil, 1412 H. Q., c.3, s.1407
- Şeyx Tusi, əvvəlki, s.69-70
