Dini mərasimlərin iqtisadi aspektlərinə diqqət
İqtisadi mövzular sosial həyatın əsas tərkib hissələrindəndir və onlara diqqətsizlik, bütün dini tədbirlərə baxmayaraq, cəmiyyətin məhvinə səbəb ola bilər.
Məsələn, həzrət Peyğəmbərin (s) bir hədisinə əsaslanaraq Ramazan ayında iftardan əvvəl belə dua etməyi tövsiyə etmişdir:
“Allahım! Sən razı olmaq üçün oruc tutduq və sənin verdiyin rizqlə iftar etdik. Bizdən qəbul et, aclığımız aradan qalxsın, damarlarımız qanla dolsun və bizim üçün mükafat olsun.” [1]
Həzrət iftar yeməyini təmiz və ayrı saxlayırdı, bəzi insanlar bunu xəsislik kimi qiymətləndirirdilər. [2]
Bu diqqət, iqtisadi münasibətlərdə başqalarının hüquqlarına və qanuni-şəri qaydalara riayət etməyən insanların cəmiyyətdə nüfuzunu itirməsinə və təcrid olunmasına səbəb olurdu.
Əmirəlmöminin Əli (ə) halal və şəriətə uyğun sərvət qazanmağa diqqət yetirir və iqtisadi əxlaqi yanaşmalar, məsələn qənaət, tövsiyə edilirdi.
Məsələn, Ədi ibn Hatem Həzrətdən iftar süfrəsinin sadəliyinin səbəbini soruşduqda, Həzrət bu sadəliyin məqsədinin qənaət olduğunu bildirib. [3]
Həmçinin, qohumlarla münasibətlər və ehtiyacı olanlara yemək vermək Həzrətin Ramazan ayında vurğuladığı davranışlardandır. [4]
Cihad və siyasi məsuliyyətə diqqət
Əmirəlmöminin Əli (ə) Ramazan ayında yalnız ibadət və əxlaqi davranışlarla məhdudlaşmayıb, eyni zamanda siyasi böhranlarda, məsələn, Bədr savaşında da iştirak etmişdir.
Bu savaş Ramazan ayının 17-də ikinci hicri ildə baş vermiş və həzrət Peyğəmbərlə (s) birlikdə “Əqəb” adlı qara bayrağı daşıyırdı. [5][6][7][8]
Ramazan ayının yeddinci ilində Əli (ə) Fədək fəthində 100 nəfərlik bir qrupu idarə etdi.
Əməliyyat gecə saatlarında aparıldı və düşmən planlardan xəbərdar olmadı. [9]
Fədək fəthi qan tökülmədən başa çatdı və yəhudi əhalisi olan bu bölgə ələ keçirildi.
Əmirəlmöminin Əli (ə)-nin Ramazan ayında siyasi və hərbi fəaliyyətlərindən başqa bir nümunə, Məkkənin fəthində Peyğəmbərin (s) bayrağını daşımaq və komandanlıq etməkdir. [10]
Bu fəth Məkkənin mənəvi əhəmiyyəti və Qureysilərlə – Peyğəmbərin (s) qohumları və muhacirlər – qarşılaşması baxımından xüsusi önəm daşıyırdı. Məkkənin fəthi hicri səkkizinci ilində Ramazan ayında baş vermişdir. [11]
Beləliklə, digər imamlar və Əhli-beyt övladları da Ramazan kimi dini mərasimlərdə siyasi və hərbi rollarda Əli (ə)-nin sünnəsinə istinad ediblər.
Blazəri öz kitabında qeyd edir:
“Əmirəlmöminin Əli (ə) hicri qırxıncı ilində Ramazanda məsciddə Əbdülrəhman ibn Mülcəm tərəfindən sui-qəsd edildikdə, həzrət Hüseyn ibn Əli (ə) Mədain şəhərində idi və Şam ordusuna qarşı döyüş əmri almışdı.” [12]
Digər Əhli-beyt üzvləri də Ramazan ayında cihada başlayıb və ya bu ayda şəhid olmuşlar:
- Həsən ibn Zeyd ibn Məhəmməd ibn İsmayıl ibn Həsən ibn Zeyd ibn Həsən ibn Əli [13]
- İbrahim ibn Əbdullah ibn Həsən ibn Həsən ibn Əli, məşhur İbrahim Baxməri [14]
- Məhəmməd ibn Əbdullah ibn Həsən ibn Həsən ibn Əli, məşhur Nəfs Zəkiyyə [15]
Mənbələr:
[1] Kulini, Kafi, c.4, s.95
[2] Şeyx Tusi, Təzhibul Əhkam, c.4, s.200
[3] Məclisi, Bəharul Anvar, c.40, s.325
[4] Rāvandi, Nüadər, s.175
[5] İbn Kəsir, Əlbidayə vəl Nihayə, c.3, s.255
[6] Təbəri, Tarixi-əl-Ümməm vəl Muluk, c.2, s.420
[7] Məhəmməd ibn Əhməd Zəhbi, Tarixi-əl-İslam, c.2, s.105
[8] İbn Kəsir, əvvəlki, c.3, s.260
[9] Təbəri, əvvəlki, c.3, s.1310,1131
[10] İbn Kəsir, əvvəlki, c.4, s.300
[11] İbn Əsir, əvvəlki, c.2, s.246
[12] Blazri, Ənsabul Əşraf, c.2, s.497
[13] Təbəri, əvvəlki, c.9, s.271
[14] Xəlifə ibn Xiyyat, Tarixi-Xəlifə ibn Xiyyat, s.276
[15] Məhsudi, Tanbih vəl Əşraf, s.295
