İsmet, sözlərdə, əməllərdə və davranışlarda hər hansı bir səhv, günah və ya yanılmadan qorunmaq deməkdir və şiə məzhəbində imamət və rəhbərliyin əsas sütunlarından biri hesab olunur.
İmamlar, xüsusilə Əmirəlmöminin (ə), Əhli-beytin bariz və seçilən xüsusiyyətinə malikdir və bu xüsusiyyətin mövcudluğu üçün bir çox əqli və Qurani dəlillər gətirilmişdir. Əsas dəlillər bunlardır:
- Təthir ayəsi
İsmetin ən aydın mənalarından biri “Təthir” ayəsidir. Allah Təala buyurur:
“Həqiqətən Allahın məqsədi yalnız budur ki, sizin, Əhli-beytinizin, hər növ çirklilikdən pak olmasını təmin etsin və onları, öz bildiyi kimi, təmiz etsin.” (1)
Beləliklə, çirkliliyin aradan qaldırılması və pak olmaq, ismin aydın və konkret mənasını təşkil edir.
2. “Uli-ləmər” və ya “Vilayət” ayəsi
İsmetin digər mənalarından biri “Uli-ləmər” və ya rəhbərlik (vilayət) ayəsidir. Allah Təala buyurur: “Ey iman gətirənlər! Allahdan, Peyğəmbərdən (s) və öz rəhbərlərinizdən (uli-ləmər) itaət edin.” (2)
Uli-ləmərdən mütləq itaət, Allah və Onun Peyğəmbərinə (s) mütləq itaət ilə birgədir. Bu mütləq itaətin şərti isə ismin mövcudluğudur, yəni onların günah və səhvdən uzaq olmalarıdır.
Əgər ismet olmasa, səhv və günah ehtimalı mövcud olardı və bu ehtimal ilə itaət qəbul edilə bilməz. Bu ayədən aydın olur ki, ismet və səhv ehtimalı bir yerdə ola bilməz; ismet sahibi isə tamamilə batildən uzaqdır. Beləliklə, “uli-ləmər”in ismeti sübut edilmiş olur.
Bundan əlavə, başqa ayələr də mövcuddur ki, onlar burada qeyd olunmur, amma kəlam və inanc kitablarında bu barədə ətraflı izahlar verilmişdir.
Əmirəlmöminin (ə) ismətini təsdiqləyən ən mühüm hədislər
Əhli-sünnət və şiə mənbələrində Əmirəlmöminin (ə) ismeti ilə bağlı bir sıra dəlillər və hədislər mövcuddur. Ən mühüm hədislərdən bəziləri bunlardır:
- “Səqələyn” hədisi
“Thəqəlayn” hədisi İslam ümmətləri arasında mütəvatir hədis hesab olunur. Peyğəmbər (s) buyurur: “Mən sizə iki dəyərli və qiymətli əmanət qoyuram: biri Allahın kitabı Qur’an, digəri isə mənim Əhli-beytimdir. Bilin ki, bu ikisi mənim ardından varis olacaq və Qəusər hovuzunda mənim yanımda olana qədər bir-birindən ayrılmayacaqlar.” (3)
Bu, deməkdir ki, Peyğəmbər (s) Qur’an və Əhli-beyti (ə) öz ardıcılları olaraq təyin etmişdir və bu ikisi heç vaxt bir-birindən ayrılmaz. Əhli-beyt (ə) məsumdur və Qur’an onların ismetini təsdiq edir; yəni, onlar heç bir batildən təsirlənməzlər. Əgər Əhli-beyt səhv etsəydi, bu, Qur’an ilə uyğun olmazdı.
- “Ğadir” hədisi
“Ğadir” hədisi də İslam ümmətləri arasında mütəvatir sayılır. Peyğəmbər (s) buyurur:
“Hər kəsin mənim mövlam və rəhbərim olduğum kimidirsə, bundan sonra Ali onun mövlasıdır. Allahım! Onu sevəni sev və düşmənlik edənə düşmən ol.” (4)
Buradan belə nəticə çıxır ki, mütləq itaət yalnız məsum rəhbərə olar. Məsum olmayan rəhbərə mütləq itaət mümkün deyil.
- Peyğəmbərin (s) digər sözləri
Peyğəmbər (s) buyurur: “Əli Qur’an ilə birlikdədir və Qur’an Əli ilə birlikdədir; onlar Qəusər hovuzuna daxil olana qədər bir-birindən ayrılmazlar.” (5)
Bundan çıxan nəticə budur ki, ismət Əhli-beytə və Əmirəlmömininə (ə) aiddir, çünki onlar Allahın hidayəti ilə qorunmuş və səhvdən uzaqdırlar.
- İmam Sadiqin (ə) sözləri
İmam Sadiq (ə) buyurur: “Biz məsumuq; Allah Təala bizim itaətimizə əməl etməyi vacib etmiş və bizi qarşı çıxmağı qadağan etmişdir.” (6)
Əmirəlmöminin (ə) ismətinin əqli dəlilləri
Əmirəlmöminin (ə) ismətinin əqli dəlilləri Peyğəmbər (s) ismətinin əqli dəlilləri ilə eynidir. Çünki İmam, Peyğəmbərin (s) yolunun davamçısıdır və onun sözləri heç vaxt öz istəklərinə əsaslanmır; onun dedikləri yalnız vəhyə əsaslanan sözlərdir.
Əqli mühakimə göstərir ki:
- Allah Təala günahsız olmayan bir peyğəmbər göndərə bilməz.
- Allah Təala məsum olmayan bir imam təyin edə bilməz.
Əlavə olaraq, əqli mühakimə belə nəticəyə gəlir ki, peyğəmbərlər və imamlar (ə) günahsız və səhvdən uzaq olmalıdırlar, çünki onların sözlərinə və əmrlərinə itaət vacibdir. Əgər itaət məsum olmayan birinə olsaydı, bu həm məqsədə uyğun olmazdı, həm də Allahın insanlara hidayət vermək planını pozardı.
Həqiqətən, rəhbər və yol göstərən şəxs səhv, diqqətsizlik, unutqanlıq, yalan və günahdan uzaq olmalıdır, yalnız belə bir şəxsə etibar etmək və onun göstərişlərinə əməl etmək mümkündür.
Mənbələr:
- Əhzab, 33
- Nisa, 59
- İmamiyyə hədisləri: Şeyx Soduq, s.500
- Əqli dəlillər: s.18
- Tərcümə və hədis kitabları: Təcrid, Tirmizi, Bəhərul-ənvar, Kafi, Hilyətul-əvvəliya
