Əmmar ibn Yasir Allah Rəsulunun (s) səhabəsi, ilk müsəlmanlardan və Peyğəmbərin (s) xüsusi səhabələrindən biri, eləcə də Əmirəl-mömininin (ə) ilk şiələrindən idi. O, bütün səhnələrdə Əmirəl-möminin (ə) üçün səmimi yardımçı və etibarlı məsləhətçi olmuşdur.
Əbül-Yəqzan Əmmar ibn Yasir Ənəsi, Əmmar Yasir kimi tanınırdı. O, İslamın ilk şəhidlərindən olan Yasir və Süməyyənin oğlu idi. Əmmar hicri-qəməri 37-ci ilin 9 Səfər tarixində Siffeyn döyüşündə Əmirəl-mömininin (ə) sıralarında döyüşərkən şəhid oldu.
Əmmar Peyğəmbərin (s) vəfatından sonra Əmirəl-möminini (ə) dəstəkləyərək əvvəlcə Əbu Bəkrlə beyət etməkdən imtina etdi. O, Əmirəl-mömininin (ə) hakimiyyəti dövründə Cəməl və Siffeyn döyüşlərində iştirak etdi. Onun şəhadəti Siffeyn döyüşündə imam Əlinin (ə) tutduğu yolun haqq olduğunu təsdiqlədi. Çünki İslam Peyğəmbəri (s) Əmmar haqqında belə buyurmuşdu: «Haqq Əmmarladır; o harada olarsa, haqq da oradadır.»
Əmmarın məzarı Suriyanın Rəqqə şəhərində, Üveys Qərəninin məzarının yanında yerləşir.
Cənnətin Əmmara olan şövqü
Əmmar ibn Yasir Əmirəl-mömininlə (ə) tam həmrəylik içində olaraq rəhbərlik məsələsində xəlifələrlə müxalifət etdi. O, Salman, Əbuzər və Miqdad kimi şəxsiyyətlərlə birlikdə şiəliyin əsas dayaqlarından və öncüllərindən biri hesab olunurdu.
Allah Rəsulu (s) Əmmar və xüsusi səhabələri haqqında belə buyurmuşdur: «Ey Əli! Cənnət sənə, Əmmara, Salmana, Əbuzərə və Miqdada həsrətdir.» [1]
Əmirəl-möminin (ə) bu barədə belə buyurmuşdur: «Yer yeddi nəfərin xatirinə yaradılmışdır. Onların vasitəsilə insanlara ruzi verilir, yağış yağır və qələbə nəsib olur: Əbuzər, Salman, Miqdad, Əmmar, Hüzeyfə və Abdullah ibn Məsud. Mən isə onların rəhbəriyəm.» [2]
Şəhadət anında vilayətin müdafiəsi
Əmmar Yasirin Siffeyn döyüşündə Əmirəl-mömininin (ə) vilayətini cəsarətlə müdafiə etməsi İslam tarixində sədaqət və şücaətin ən parlaq nümunələrindən biridir. Əmmar bütün varlığı ilə Əmirəl-mömininin (ə) yanında dayandı və onun məqsədləri uğrunda mübarizə apardı. Nəhayət, bu ali məqsəd uğrunda canını fəda etdi.
Döyüşün doqquzuncu günündə Əmmar ibn Yasir döyüş meydanında yaralanaraq şəhid oldu. O, meydanda Əmr ibn Asın bayrağını gördükdə belə dedi: «Allaha and olsun, mən bu bayraqla üç döyüşdə vuruşmuşam, lakin bu döyüş həmin üç döyüşdən daha doğru yolda deyil.» Sonra Əmmar bu şeiri oxudu:
«Biz keçmişdə Quranın nazil olması səbəbilə sizinlə vuruşduq. Bu gün isə onun düzgün təfsiri və təvili uğrunda sizinlə döyüşürük; elə bir döyüş ki, başları bədəndən ayırır, dostları bir-birindən uzaqlaşdırır və ya haqqı öz həqiqi yoluna qaytarır.»
Susuzluq Əmmara qalib gəldikdə su istədi. Əlində bir qab olan bir qadın onun yanına gəldi. Bilmirəm, onun yanında böyük bir qab var idi, yoxsa içərisində bir qədər süd olan kiçik tuluq. Əmmar içdikdən sonra belə dedi:
«Bu gün cənnət nizələrin kölgəsi altındadır. Bu gün sevdiklərim, yəni Məhəmmədlə (s) və onun səhabələri ilə görüşəcəyəm. Allaha and olsun, bizi Həcər xurma bağlarına qədər geri qovmasalar belə, yenə də əminik ki, biz haqq, onlar isə batil yoldadırlar.» [3]
Əmmarın şəhadəti və Müaviyənin hiyləsi
Müaviyənin Siffeyn döyüşünün ortasında həyata keçirdiyi hiylələrdən biri Əmmar Yasirin şəhadətində Əmirəl-möminini (ə) günahlandırmağa çalışmaq idi. Müaviyə saxta dəlil və sənədlər uydurmaqla Təqvalılar Mövlasını bu hadisədə günahkar göstərməyə və müsəlmanlar arasında onun nüfuzuna xələl gətirməyə çalışdı.
Əmmarın şəhadəti zamanı Əmr ibn Asın oğlu Abdullah atasına təəssüflə belə dedi: «Siz Əmmarı öldürdünüzmü? Halbuki Peyğəmbər (s) buyurmuşdu ki, Əmmarı azğın bir dəstə öldürəcək və onun qatili cəhənnəm odunda olacaq.»
Əmr ibn As Müaviyəyə dedi: «Abdullahın nə dediyini eşidirsənmi?»
Müaviyə cavabında belə dedi: «Onu döyüş meydanına gətirən şəxs öldürüb!»
Bu söz Şam əhalisi arasında yayıldı və nəhayət, Əmirəl-mömininə (ə) çatdı. O həzrət qəti bir məntiqlə belə cavab verdi:
«Əgər bu məntiq doğrudursa, onda Həmzənin (ə) qatili Peyğəmbər (s) olmalıdır. Çünki onu da döyüş meydanına gətirən Peyğəmbər (s) idi!» [4]
Əmmarın imam Əlinin (ə) kəlamında məqamı
Əmirəl-möminin Əli (ə) Müaviyə ilə sülh şərtlərindən danışarkən Əmmarı xoş sözlərlə yad edərək belə buyurmuşdur:
«Müaviyə sülh şərtlərindən bəzilərində məndən Allah Rəsulunun (s) seçilmiş və saleh səhabələrindən bir qrupunu ona təhvil verməyimi istədi. Onların arasında Əmmar ibn Yasir də var idi. Allah Əmmara rəhmət etsin! Lakin onun kimisini tapmaq olarmı? Biz onu Allah Rəsulunun (s) yanında görürdük. Belə ki, bizdən beş nəfər ön cərgədə olsaydı, Əmmar altıncı nəfər olurdu; dörd nəfər olsaydı, o, beşinci nəfər sayılırdı. Müaviyə sülh müqaviləsində həmin səhabələri öldürməyi və dar ağacından asmağı şərt qoymuşdu.» [5]
Əmmarın varlığında iman və imanla Əmmarın varlığı
Əmirəl-möminin Əli (ə) daim Əmmarın möhkəm imanını vurğulayırdı. İmam Hüseynin (ə) səhabələrindən olan Əbu Əmr Kindi rəvayət edir:
Bir gün Əmirəl-mömininin (ə) hüzurunda idik. İnsanlar onu şad və gümrah gördülər. Bu zaman ondan Əmmar ibn Yasir haqqında danışmasını istədilər. Həzrət buyurdu:
«O, elə bir şəxsdir ki, Allah imanı onun əti, dərisi və tükləri ilə qarışdırmışdır. Beləliklə, o, hara getsə, iman da onunla birlikdə gedir. Heç vaxt cəhənnəm odunun onu özünə tərəf çəkməsi və öz kamına alması nə mümkün, nə də layiqdir.» [6]
İmam Əli (ə) tərəfindən Əmmarın dəfn edilməsi
Əmmar Siffeyn döyüşündə şəhid olduqda, Əmirəl-möminin (ə) ona namaz qıldı. Həzrət Əmmarın şəhadətindən sonra onun cəsədinin yanında bu məzmunda şeir oxudu:
«Ey mənim də sorağıma gələcək ölüm! Məni rahat burax; çünki bütün dostlarımı məndən aldın. Səni bu dostlarımın ardınca düşməkdə çox diqqətli görürəm; sanki əlində çıraq onların axtarışına çıxmısan.» [7][8]
Mənbələr
[1] Rövzətül-vaizin, c. 2, s. 280.
[2] Əl-Xisal, c. 2, s. 360.
[3] Vəqətu Siffeyn, s. 340.
[4] Kəşfül-ğummə fi mərifətil-əimmə, c. 1, s. 260.
[5] Şərhül-əxbar fi fəzailil-əimmətil-əthar, c. 1, s. 345.
[6] Əl-Ğarat, c. 1, s. 177.
[7] İbn Səd, Ət-Təbəqatül-kübra, Darus-Sadir, c. 3, s. 262.
[8] Məclisi, Biharül-ənvar, 1403 h.q., c. 33, s. 19.
