İctimai rəy şübhə və tərəddüd girdabında çabaladığı bir vaxtda Peyğəmbərin (səlləllahu əleyhi və alihi və səlləm) sirlərinin qoruyucusu olan Hüzeyfə ibn Yəman qılınc kimi kəsərli sözləri ilə həqiqətin üzərindən pərdəni götürürdü. Bu, bütün ümmətin əməllərindən daha ağır olan və yalnız Əmirəlmömininə (əleyhis-səlam) yardım etməkdə təcəlli edən bir həqiqət idi.
Peyğəmbərdən (səlləllahu əleyhi və alihi və səlləm) sonra ümmətin üzərinə kölgə salan fitnələrin qaranlığında zahiri görünüşlərdən daha üstün olan bəsirətə ehtiyac hər zamankından daha çox hiss olunurdu. Bu məqamda İslamı ilk qəbul edənlərdən biri olan Hüzeyfə ibn Yəman kimi bir şəxs “vəhyin sirləri” ilə “meydandakı reallıqlar” arasında əlaqələndirici körpü rolunu oynayırdı. Peyğəmbərin (səlləllahu əleyhi və alihi və səlləm) sirdaşı kimi tanınan Hüzeyfə yalnız xəbərləri nəql etməklə kifayətlənmirdi. O, tarixi təcrübələrə və Peyğəmbərin təlimlərinə əsaslanaraq imanın çətin sınaqlarından keçməyin yolunu Təqvalılar mövlasına yardım etməkdə axtarırdı.
«Sahibüs-sirr» ləqəbi ilə tanınan səhabə
İslamı ilk qəbul edənlərdən biri, görkəmli səhabə və Peyğəmbərin (səlləllahu əleyhi və alihi və səlləm) «sahibüs-sirr»i, yəni sirdaşı olan Hüzeyfə ibn Yəman döyüş meydanlarında göstərdiyi cəsarəti və hədis nəqlində əmanətdarlığı ilə tanınırdı.
Bioqraflar Hüzeyfəni Allah Rəsulunun (səlləllahu əleyhi və alihi və səlləm) «sahibüs-sirr»i (sirdaşı) kimi yad etmişlər. Çünki Peyğəmbər (səlləllahu əleyhi və alihi və səlləm) gələcəkdə baş verəcək bir çox hadisə və fitnələr barədə onunla danışmış, bir çox insanların daxili mahiyyəti haqqında ona məlumat vermiş və bəzi münafiqləri ona tanıtmışdı. Xüsusilə Allah Rəsulu (səlləllahu əleyhi və alihi və səlləm) Təbuk səfərindən qayıdarkən miniyini yoldan çıxarmaq niyyətində olan münafiqlərin adlarını bir-bir Hüzeyfəyə söyləmişdi. Buna görə də Allahın Rəsulu (səlləllahu əleyhi və alihi və səlləm) Hüzeyfə və Əmirəlmöminin (əleyhis-səlam) haqqında belə buyurmuşdur:
«Onlar bütün insanlardan daha yaxşı münafiqləri tanıyırlar». [1]
Təqvalılar mövlasının xüsusi səhabələrlə dərin bağlılığının bir nümunəsi
Əmirəlmöminin (əleyhis-səlam) haqq və həqiqətin rəhbəri kimi nurani bir bəyanında varlıqları yer əhli üçün bərəkət və ilahi feyz mənbəyi olan seçilmiş səhabələrdən bəhs etmişdir.
Əmirəlmöminin (əleyhis-səlam) Hüzeyfəyə belə buyurmuşdur:
«Yer yeddi nəfərin varlığı ilə ayaqdadır. Çünki yer əhli onların varlığının bərəkəti sayəsində ruzi əldə edir, Allahın yardımı onlara şamil olur və ilahi rəhmət yağış şəklində onların üzərinə yağır. Bu yeddi nəfərdən Salman Farsi, Miqdad, Əbu Zər, Əmmar və Hüzeyfə kimi böyük şəxsiyyətlərdir».
Əmirəlmöminin (əleyhis-səlam) daha sonra vurğulamışdır ki, mən bu yeddi nəfərin imamı və rəhbəriyəm; onlar həzrət Fatimeyi-Zəhranın (səlamullahi əleyha) pak cənazəsinə namaz qılan şəxslərdir. [2]
Haqq Əlinin mehvəri ətrafındadır
Fitnələrin bulanıqlaşdırdığı bir dövrdə Hüzeyfə ibn Yəman nübüvvətdən qaynaqlanan bəsirətlə haqqın mehvərini yalnız Əmirəlmöminin (əleyhis-səlam) ilə birlikdə olmaqda görürdü.
Əmirəlmömininin (əleyhis-səlam) səhabələrindən olan Zeyd ibn Suhan belə deyir:
«Bəsrədə olduğum zaman Hüzeyfə insanlara moizə edir və qarşıda baş verəcək fitnə və qarışıqlıq barədə onları xəbərdar edirdi. Ondan soruşdular: “Nicata və qurtuluşa aparan yol nədir?” Dedi: “Əmirəlmömininin (əleyhis-səlam) olduğu dəstənin və cəmiyyətin içində olun. Hətta onunla birlikdə olmaq iki diz üstə sürünərək irəliləməkdən və döyüşməkdən daha çətin olsa belə. Çünki Allah Rəsulundan (səlləllahu əleyhi və alihi və səlləm) eşitmişəm ki, buyurmuşdur: «Əmirəlmöminin yaxşıların rəhbəri və pislərin qatilidir. Kim ona yardım etsə, Allah da ona yardım edər. Kim onu tək qoysa, Allah onu cəzalandırar. Bu sünnə Qiyamət gününə qədər davam edəcəkdir»». [3]
Tarixin həlledici məqamında Əmirəlmömininlə (əleyhis-səlam) yenidən əhd-peyman
Cəməl döyüşündən əvvəlki taleyüklü anlarda Hüzeyfə öz səhabələrini əməli bəsirətə çağırırdı ki, Əmirəlmömininin (əleyhis-səlam) karvanına qoşulmaqla haqqı əməl meydanında sübuta yetirsinlər.
Əmirəlmöminin (əleyhis-səlam) Cəməl döyüşündə iştirak etmək üçün Züqar ərazisinə çatdıqda, Hüzeyfə öz səhabələrinə belə dedi:
«Özünüzü Əmirəlmömininə (əleyhis-səlam), yəni Peyğəmbərlərin ağasının vəsisinə çatdırın. Çünki haqq ona yardım etməkdədir». [4]
Hüzeyfənin Təqvalılar mövlasının vilayətinin əsilliyi barədə andı
Osmandan sonra baş verən siyasi çalxalanmalar zamanı Əmirəlmömininin (əleyhis-səlam) xilafətə gəlməsi ilə bir gənc tərəfindən cəsarətli bir sual verildi. Hüzeyfənin qəti və möhkəm cavabı isə Əmirəlmömininin (əleyhis-səlam) məqamının əzəli və həqiqi olmasına təsdiq möhürü vurdu.
Rəbiə Sədi belə deyir:
«Osmanın öldürülməsindən sonra Əli ibn Əbu Talib (əleyhis-səlam) xəlifə olduqda, Hüzeyfəyə həzrətin məktubu çatdı. O, yerə oturdu və üç dəfə belə dedi: “Allaha and olsun, həqiqi Əmirəlmöminin sizə rəhbər oldu”.
Camaatın arasında belinə qılınc bağlamış bir gənc var idi. O, irəli gəlib danışmağa icazə istədi və dedi: “Əli ibn Əbu Talib (əleyhis-səlam) bu gün Əmirəlmöminin oldu, yoxsa əvvəldən Əmirəlmöminin idi?”
Hüzeyfə cavab verdi: “Allaha and olsun, əvvəldən Əmirəlmöminin idi”». [5]
Möminlərin ən üstün nümunəsi
Hüzeyfə ibn Yəman Peyğəmbərdən (səlləllahu əleyhi və alihi və səlləm) nəql etdiyi bu hədislə Qurani-Kərimdə işarə olunan saleh möminlərin ən üstün nümunəsinin Əmirəlmöminin imam Əli (əleyhis-səlam) olduğunu bəyan edir.
Hüzeyfə ibn Yəman belə deyir:
«Allah Rəsulunun (səlləllahu əleyhi və alihi və səlləm) hüzuruna daxil oldum. Həzrət buyurdu: “Möminlərin ən layiqlisi (Təhrim surəsinin 4-cü ayəsindəki “saleh möminlər” ifadəsi) Əli ibn Əbu Talibdir (əleyhis-səlam)”». [6]
Bu dəyərli rəvayətdə İslamın əziz Peyğəmbəri (səlləllahu əleyhi və alihi və səlləm) açıq və qəti bir ifadə ilə Əli ibn Əbu Talibi (əleyhis-səlam) bütün insanların ən üstün şəxsi kimi təqdim etmiş və bu həqiqətə iman gətirməyi dindarlığın meyarı olaraq göstərmişdir.
Hüzeyfə ibn Yəman belə deyir:
«Allah Rəsulu (səlləllahu əleyhi və alihi və səlləm) buyurdu: “Əmirəlmöminin ən üstün bəşərdir. Kim bunu qəbul etməsə, kafir olmuşdur”». [7]
Əmirəlmömininin evində ilahi ruzinin kəraməti
Əmirəlmöminin (əleyhis-səlam) iman, səxavət və ilahi vilayətin təcəssümüdür. Belə ki, İslamın əziz Peyğəmbəri (səlləllahu əleyhi və alihi və səlləm) dəfələrlə Allahın və Onun Rəsulunun Əmirəlmömininə olan məhəbbətini, eləcə də onun Allahı və Rəsulunu sevdiyini vurğulamışdır.
Hüzeyfə ibn Yəman belə deyir:
«Cəfər ibn Əbu Talib Həbəş torpağından Allah Rəsulunun (səlləllahu əleyhi və alihi və səlləm) hüzuruna qayıtdığı zaman Peyğəmbər (səlləllahu əleyhi və alihi və səlləm) Xeybərdə idi. Cəfər onun üçün qiymətli ətir və bir ədəbiyyə (qiymətli parça və ya örtük) gətirmişdi.
Peyğəmbər (səlləllahu əleyhi və alihi və səlləm) buyurdu:
“Bu örtüyü Allahın və Onun Rəsulunun sevdiyi, özünün də Allahı və Onun Rəsulunu sevdiyi bir şəxsə verəcəyəm.”
Peyğəmbərin səhabələri bu şərəfin kimə nəsib olacağını görmək üçün böyük maraqla boylanırdılar. Bu zaman Peyğəmbər (səlləllahu əleyhi və alihi və səlləm) buyurdu:
“Əmirəlmöminin (əleyhis-səlam) haradadır?”
Əmmar ibn Yasir ayağa qalxaraq Əmirəlmöminini (əleyhis-səlam) çağırdı. O həzrət gəldikdə, Peyğəmbər (səlləllahu əleyhi və alihi və səlləm) ona buyurdu:
“Ey Əmirəlmöminin (əleyhis-səlam)! Bu örtüyü götür.”
Əli (əleyhis-səlam) onu götürdü və Mədinəyə çatana qədər gözlədi. Sonra Bəqi bazarına gedərək bir zərgərə örtüyün qızıl saplarını ayırmağı tapşırdı. Ondan min misqal qızıl əldə edildi. Əli (əleyhis-səlam) həmin qızılın hamısını mühacir və ənsardan olan yoxsullar arasında bölüşdürdü və özünə heç bir qızıl saxlamadan evinə qayıtdı.
Ertəsi gün Peyğəmbər (səlləllahu əleyhi və alihi və səlləm) Hüzeyfə və Əmmarın da daxil olduğu bir qrup səhabə ilə Əmirəlmömininin (əleyhis-səlam) görüşünə getdi və buyurdu:
“Ey Əmirəlmöminin (əleyhis-səlam)! Dünən əlinə min misqal qızıl keçdi. Bu gün məni və bu səhabələrimi nahara qonaq et.”
Həmin vaxt Əmirəlmömininin (əleyhis-səlam) nə qızıl, nə də gümüşdən heç bir malı və ehtiyatı yox idi. Lakin o həzrət həya və böyüklüklə belə ərz etdi:
“Bəli, ey Allahın Rəsulu! Böyük məmnuniyyətlə. Siz və yoldaşlarınız buyurun.”
Peyğəmbər evə daxil oldu və bizə buyurdu:
“Hamınız içəri daxil olun.”
Hüzeyfə deyir:
“Biz beş nəfər idik: mən, Əmmar, Salman, Əbu Zər və Miqdad. İçəri daxil olduq. Əmirəlmöminin (əleyhis-səlam) qonaqlıq üçün bir şey tapmaq məqsədilə Fatimənin (səlamullahi əleyha) yanına getdi. Birdən evin ortasında buxarı qalxan, içində çoxlu ət olan böyük bir təri̇d qabı gördü. Onun xoş ətri müşk kimi ətrafa yayılırdı. Əmirəlmöminin (əleyhis-səlam) onu götürüb Peyğəmbərin və orada olanların qarşısına qoydu. Hamımız ondan yedik və tamamilə doyduq. Lakin yeməkdən heç nə azalmadı.
Sonra Peyğəmbər (səlləllahu əleyhi və alihi və səlləm) Fatimənin (səlamullahi əleyha) yanına gedərək buyurdu:
“Ey Fatimə (səlamullahi əleyha)! Bu yemək sizin yanınıza haradan gəlib?”
Biz onun sözlərini eşidərkən Fatimə (səlamullahi əleyha) cavab verdi:
“Bu, Allah tərəfindəndir. Həqiqətən, Allah istədiyi şəxsə hesabsız ruzi verir.”
Peyğəmbər (səlləllahu əleyhi və alihi və səlləm) gözləri yaşla dolu halda geri qayıtdı və buyurdu:
“Bizi dünyadan köçürməyən Allaha həmd olsun! Belə ki, Zəkəriyyanın Məryəm haqqında gördüyünü mənim qızım haqqında da görmək mənə nəsib oldu.”
Necə ki, Allah-Təala buyurmuşdur:
“Zəkəriyya hər dəfə onun mehrabına daxil olduqda, onun yanında ruzi görərdi. Dedi: ‘Ey Məryəm! Bu sənə haradandır?’ O dedi: ‘Bu, Allah tərəfindəndir. Həqiqətən, Allah istədiyi şəxsə hesabsız ruzi verir’”. [8]
Peyğəmbərin (səlləllahu əleyhi və alihi və səlləm) yanında Əmirəlmömininin (əleyhis-səlam) uca məqamı
Hüzeyfədən nəql olunan bu dəyərli hədis Peyğəmbərin (səlləllahu əleyhi və alihi və səlləm) ruhən Əmirəlmöminin (əleyhis-səlam) ilə vəhdətini, eləcə də o həzrət və onun həqiqi ardıcılları üçün Cənnətdə yüksək məqamın müjdəsini göstərir.
Hüzeyfə ibn Yəman rəvayət edir:
«Allah Rəsulu (səlləllahu əleyhi və alihi və səlləm) ayağa qalxdı, Əmirəlmöminin Əli ibn Əbu Talibin (əleyhis-səlam) iki gözünün arasından öpdü və buyurdu:
“Ey Əbülhəsən! Sən mənim varlığımdan bir parçansan. Mən harada məskunlaşsam, sən də orada olacaqsan. Cənnətdə sənin üçün bir dərəcə vardır və o, “Vəsilə dərəcəsi”dir. Sənə və səndən sonra gələn şiələrinə xoşbəxtlik olsun!”» [9]
Əmirəlmömininə (əleyhis-səlam) yardım etməyi vəsiyyət
Peyğəmbərin (səlləllahu əleyhi və alihi və səlləm) bəsirətli səhabəsi Hüzeyfə ibn Yəman həyatının son anlarında belə vilayət əhdinə sadiq qaldı. Əmirəlmömininə (əleyhis-səlam) dəstək olmağı vəsiyyət etməklə gələcək nəsillərə nicat yolunu göstərdi.
Hicri 36-cı ildə Hüzeyfə ibn Yəman Kufə şəhərində ağır xəstəliyə tutulmuşdu. Həmin vaxt Əmirəlmöminin Əlinin (əleyhis-səlam) xilafətə gəlməsi xəbəri ona çatdı. Peyğəmbərin (səlləllahu əleyhi və alihi və səlləm) vəfalı səhabələrindən və Əmirəlmömininin (əleyhis-səlam) tərəfdarlarından olan Hüzeyfə həyatının son günlərində oğullarına və Kufə əhalisinə mühüm bir vəsiyyət etdi. O, onlardan Əmirəlmömininə (əleyhis-səlam) yardım etməyə tələsmələrini və ona dəstək olmalarını istədi. [10]
Hüzeyfə ibn Yəmanın ömrünün son anlarına qədər haqq tərəfdarı olması Əmirəlmömininə (əleyhis-səlam) tabe olmağı tövsiyə etməsində də aydın şəkildə özünü göstərirdi.
Qeys qəbiləsindən olan sərkərdə İbn Züfər belə deyir:
«Hüzeyfənin canvermə anında onun yanında idim. Ömrünün son anlarında üzünün üzərinə bir parça örtmüşdü. Mən başımı parçanın altına salıb dedim: “İndi ki, Təlhə və Zübeyrin Əli ibn Əbu Taliblə (əleyhis-səlam) fitnəsi baş verib, mənə nəyi əmr edirsən?”
Dedi: “Məni dəfn etdikdən sonra dərhal miniyinə min və Əli ibn Əbu Talibə (əleyhis-səlam) qoşul. Çünki o, haqq üzərindədir və haqq ondan ayrılmaz”». [11]
Hüzeyfə hicri 36-cı ilin əvvəlində, Osmanın öldürülməsindən və insanların Əmirəlmömininlə (əleyhis-səlam) beyət etməyə başlamasından qırx gün sonra Mədain şəhərində vəfat etmişdir. [12]
Mənbələr
[1] İbn Əsir, Əli ibn Əbil-Kərəm, Əsədül-ğabə fi mərifətis-səhabə, cild 1, səh. 391; Təbərsi, Əhməd ibn Əli, Əl-İhticac, cild 1, səh. 66.
[2] Biharül-ənvar, cild 22, səh. 351.
[3] Biharül-ənvar, cild 22, səh. 109.
[4] İbn Əbil-Hədid, Şərhi-Nəhcül-bəlağə, cild 2, səh. 187–188.
[5] Seyid ibn Tavus, 1374 ş., səh. 386.
[6] Şəvahidüt-tənzil, cild 2, səh. 348.
[7] İsbatül-hüdat, cild 3, səh. 224; Kəşfül-yəqin, cild 1, səh. 291; Kəşfül-ğummə, cild 1, səh. 156; Əl-Müstərşid, cild 1, səh. 271; Bişarətül-Mustəfa, cild 1, səh. 246; Ər-Risalətül-Ələviyyə, cild 1, səh. 32.
[8] Əmali, cild 1, səh. 614; Biharül-ənvar, cild 37, səh. 105.
[9] Miətü mənqibə, cild 1, səh. 86.
[10] Vəqayeüs-səninin vəl-əvam, cild 1, səh. 90.
[11] Biharül-ənvar, cild 22, səh. 109.
[12] İbn Səd, Məhəmməd ibn Səd, Ət-Təbəqatül-kübra, cild 7, səh. 317.
