Şeyx Müfid öz “İrşad” kitabında yazır:
“Əmirəlmöminin Əli (ə) hicri 40-cı ildə Ramazan ayının 21-i səhər tezdən, Xəvariclərdən İbn Mülcəmin (Allah lənət etsin) qılıncı ilə Küfə məscidində şəhid oldu. İki oğlu, Həsən və Hüseyn (ə) atalarının vəsiyyətinə uyğun olaraq, mübarək bədənini yuyub kəfan etdilər və Küfədəki müqəddəs Əl-Qəri bölgəsinə apardılar və orada torpağa tapşırdılar.
Həzrətin məzarı, Əmirəlmöminin (ə) özü tərəfindən gizli saxlanılmışdı, çünki Əmirəlmöminin (ə) Bəni-Üməyyənin hiyləgərliyi və sonsuz düşmənçiliyini yaxşı bilirdi və əmin idi ki, onlar pis niyyətlərində heç bir şeydən çəkinməyəcəklər [1].
Əhli-beytdən (ə) bir çox hədisdə, Əmirəlmöminin Əlinin (ə) Nəcəfdə dəfn olunduğu bildirilir. Məsələn, imam Məhəmməd Baqir (ə) belə nəql edir ki, Əmirəlmöminin (ə) vəsiyyətində demişdir:
“Məni Zəhrəyə (Nəcəfin adlarından biri) aparın. Orada yerin istisindən ayaqlarınız yandıqda və küləklər sizə yönəldikdə məni orada torpağa tapşırın; o yer Sina dağınən əvvəlidir [2].”
İbn Təvus da “Fərhətul-Ğəri” adlı bir fəslində, Həban ibn Əli əl-Ənəzidən nəql edir ki, o, Əli ibn Əbi Talibin (ə) yanında olmuş və demişdir:
“Əmirəlmöminin (ə) can verən zaman Həsən və Hüseynə (ə) belə buyurdu: Dünyadan ayrıldığım zaman məni tabuta qoyub çıxarın, tabutun arxasını götürün və önünü tutaraq aparın, sonra məni əl-Ğərinə gətirin. Orada ağ rəngli bir daş görəcəksiniz, oranı qazın, bir taxta parçası tapacaqsınız, məni ora dəfn edin.
Ruhu bədənini tərk etdikdən sonra, cəsədini tabuta qoyduq, tabutun arxasını tutduq və ön tərəfini də daşıdıq, yola çıxdıq. Yolda zəif bir səs eşidilirdi, bu səs “Əl-Qərin”ə çatana qədər davam etdi.
Ağlığı ilə parlayan o ağ qayanı tapdıq. O yeri qazdıq və taxta parçasına çatdıq; üzərində belə yazılmışdı: “Nuhun Əli ibn Əbu Talib (əleyhissalam) üçün ayırdığı yer.” Biz onu orada dəfn etdik və Allaha şükr edirdik ki, Allah-Təala Əmirəlmöminini (ə) belə dəyərli etmişdir [3].”
Allah-Təala Nəcəf torpağını peyğəmbərlər, vəsilər və salehlərin cəsədləri üçün müqəddəs etmişdir. Xüsusilə də, Adəm, Nuh, Hud və Saleh (ə) orada dəfn olunmuşdur.
Müfəzzəl ibn Ömər əl-Cofi nəql edir:
“Mən İmam Hüseynin (ə) yanına getdim və dedim ki, mən əl-Ğəri torpağına çox can atıram. İmam (ə) soruşdu: Bu torpaq üçün niyə can atırsan? Dedim: Əmirəlmöminin Əli (ə) ziyarətinə can atıram. Dedi: Bu ziyarətin savabını bilirsən? Dedim: Xeyr, mənə bildirin. Dedi: Əgər Əmirəlmöminin Əlinin (ə) ziyarətinə getsən, bil ki, Adəm, Nuh və Əli ibn Əbi Talibin (ə) ziyarətinə getmisən [4].”
Şeyx Tusi “Tahzib” kitabında yazır:
“Əli (ə) oğlu Həsənə (ə), belə vəsiyyət etdi: … Əgər dünyadan getdim, məni Nəcəfdə (əl-Zəhr) torpağa tapşırın, iki qardaşım Hud və Salehin (ə) yanında [5].”
Süleyman ibn Xalid və Məhəmməd ibn Müslim – İmam Cəfər Sadiqin (ə) iki səhabəsi – nəql edirlər:
Biz Hirə istiqamətinə, Əba Abdullahın (ələyhis-salam) yanına getdik və Əmirəlmöminin Əlinin (ələyhis-salam) dəfn olunduğu yer barədə ondan soruşduq. Həzrət buyurdu:
Siz yola düşdükdə və əl-Suviyyə və əl-Qaim bölgələrindən keçdikdə, Nəcəfdən bir neçə addım uzaqlıqda Zəkavat Beyzə (Nəcəf təpələrinin bir hissəsi, torpağın rəngi ağ görünür) çatacaqsınız. Orada bir qəbir var ki, su daşqınlarından torpağı yuyulub getmişdir. O qəbir Əmirəlmöminin Əlinin (ələyhis-salam) qəbridir. [6]
Bundan əlavə, bir çox mənbələrdə qeyd olunur ki, Əmirəlmöminin Əlinin (ələyhis-salam) qəbrinin Nəcəfdə yerləşdiyi doğrudur. Bu mövzu əhəmiyyət kəsb etdiyindən, İmamın (ələyhis-salam) müqəddəs məkanının yerinə qarşı çıxan fikirlərə cavablar verilmişdir. Bu fikirlər isə çox vaxt yalnız həsəd, qəzəb və düşmənçilikdən irəli gəlir.
Məsələn, İbn Həddid Mötəzili bu fikirləri rədd edir və Nəhcül-Bəlağənin şərhində belə deyir:
“Bu Həzrətin (ələyhis-salam) qəbridir əl-Ğəridə. O rəvayətlər ki, Həzrətin qəbrini Mədinə, Cümə məscidinin həyəti, ya da dövlət sarayının qapısında olduğunu hesab edirlər; yaxud iddia edirlər ki, Həzrətin müqəddəs cəsədi dəvə üzərində daşınmış və dəvə qaçmışdır, ərəbilər onu tutmuşdur… Bunların hamısı yalan və həqiqətdən uzaqdır. Heç kəs Həzrətin qəbrinin yerini onun övladları qədər bilmir, elə də ki, ata-anasının qəbrini övladlar digər insanlardan daha yaxşı bilir. Bu qəbir, həmin dövrdə Həzrətin övladlarının İraqa gələrkən ziyarət etdikləri məkan idi. Misal üçün, Cəfər ibn Məhəmməd (ələyhis-salam) və digər Allah dostları…”[7]
Əllamə İbn Təvus da “Fərhət əl-Ğəri” əsərində belə yazır:
“Şübhəsiz ki, İmamın pak övladları və həzrət Əlinin (ələyhis-salam) şiələri bu məkanın qəbrin yeri olduğunda razılığa gəlmişlər və bunda heç bir şübhə yoxdur. Rəvayət olunur ki, onlar bunun doğru olduğunu təsdiqləyən dəlillərə malikdirlər, bu isə cahilin inkarını boşa çıxarır. Maraqlıdır ki, adətən hər kəs bir yerdə durub deyirsə: “Bu mənim atamın qəbridir”, hamı bunu qəbul edir və söz öz qüvvəsində qalər. İndi isə Həzrətin (ələyhis-salam) məsum övladları da bu yeri təsdiqləyirlər və deyirlər ki, “Bu bizim atamızın qəbridir.” Lakin başqaları bunu qəbul etməkdən imtina edir. Doğrudanmı, həqiqətən yad insanlar Həzrətin (ələyhis-salam) qəbrini daha yaxşı bilirlər?… Bu həqiqətən də şox təəccüblüdür!” [8].
İstinadlar
[1] “İrşad fi Maarifət Hucac Allah əlal-ibad”: cild 1, s. 9–10
[2] “Tahzibul Əhkam”: cild 6, s. 34
[3] “Fərhətul-Ğəri fi Təyin Qabr Əmirəlmöminin Əli (ə)”: s. 123–124
[4] “Kamilul Ziyarət”: s. 39
[5] “Tahzibul Ahkam”: cild 6, s. 29
[6] “Fərhətul-Ğəri fi Təyin Qabr Əmirəlmöminin Əli (ə)”: s. 237
[7] “Şərh Nahcəl-Bəlağa”: cild 1, s. 10–11
[8] “Fərhətul-Ğəri fi Təyin Qabr Əmirəlmöminin Əli (ə)”: s. 81–82
Mənbələr
- “İrşad fi Maarifət Hucaj Allah alal-ibad”, Şeyx Müfid. “Müəssisət Alu əl-Beyt li İhya əl-Turas”, Beyrut, Livan, 1416 H. Q.
- “Tahzibul Əhkam”, Şeyx Tusi. “Dar al-Təaruf”, Beyrut, Livan, 1412 H. Q.
- “Fərhətul-Ğəri fi Təyin Qabr Əmirəlmöminin Əli (ə)”, Əbdülkərim ibn Təvus, s. 123–124. “Dar al-Təaruf”, Beyrut, Livan, 1431 H. Q.
- “Kamilul Ziyarət”, Cəfər ibn Quluvəyh əl-Qumi, s. 39. “Dar al-Qari”, Beyrut, Livan, 1430 H. Q.
- “Şərh Nahcəl-Bəlağa”, İbn Əbi Hədid əl-Mötəzili. “Müəssisət əs-Safa li Mətbuat”, Beyrut, Livan, 1433 H. Q.
