Niyə Nəcəf Əşrəf “məscidlər şəhəri” kimi tanınır?
Nəcəf Əşrəf məscidlərinin çoxluğu ilə məşhurdur. Bu müqəddəs şəhərdə mövcud olan məscidlər arasında ən qədimləri hansılardır? Bu barədə Əmirəlmöminin (ə) hərəminin idarə heyətinin üzvü və tarixi-abidələr üzrə mütəxəssis Əbdülhadi İbrahimi belə izah edir:
Nəcəf Əşrəf böyük bir İslam şəhəri və dini mərkəzdir. Şəhərin köhnə hissəsinin bütün küçələrində məscidlər və hüseyniyyələr yayılmışdır. Bu məscid və hüseyniyyələr əsasən şəhərin qədim hissəsində yerləşən dörd məşhur məhəllədə – “Məşraq”, “Bəraq”, “İmarə” və “Hüveyş”də yerləşir.
Bundan əlavə, Nəcəfdə məscidlərin çox olmasının başqa məntiqi səbəbi də vardır. Keçmişdə böyük alimlər və mərcəyi-təqlidlər camaat namazını Əmirəlmöminin (ə) hərəminin daxilində və ya onun həyətində qılmazdılar. Çünki bunu ziyarətçilər üçün məhdudiyyət yaratmaq kimi qiymətləndirirdilər.
Məsələn, Şeyx Cəfər Kaşifül-Ğita özünün “Kəşf əl-Ğita” əsərində açıq şəkildə qeyd edir ki: “Əmirəlmömininin (ə) müqəddəs hərəminin həyətində camaat namazı qılmaq zəvvarların haqqına təcavüzdür.”
Bu alimlərin hər biri özünəməxsus fikirlərə malik idi. Lakin bu yanaşma nəticəsində alimlər və mərcələr şəhərin müxtəlif məhəllələrində özlərinə məxsus məscidlərdə namaz qılırdılar. Eyni zamanda, həmin məscidlər onların elmi dərslərinin – yəni hövzə tədrisinin də keçirildiyi məkanlar idi.
Nəcəf Əşrəfin ən məşhur və ən qədim məscidləri
Nəcəf Əşrəf şəhərinin dörd qədim məhəlləsində yerləşən ən məşhur və ən qədim məscidlərə nəzər salmaq istəsək, şəhərin ən qədim məhəlləsi olan “Məşraq”dan başlamaq lazımdır.
Şəhərin köhnə hissəsində, xüsusilə Məşraq məhəlləsində yerləşən və Əmirəlmöminin (ə) hərəminə bitişik məscidlər (Məscid ər-Rəs, Məscid İmran Şahin və Məscid Xəzra) istisna olmaqla, ən qədim məscid kimi böyük alim Əbu Cəfər Tusiyə aid məscidi qeyd etmək olar. O, hicri 460-cı ildə vəfat etmişdir.
Nəcəf şəhərinin ikinci ən qədim məscidi “Bəraq” məhəlləsində yerləşən “Türeyhi məscidi”dir. Bu məscid dövrünün böyük alimi Şeyx Fəxrədin Türeyhiyə mənsubdur. O, hicri 1085-ci ildə vəfat etmişdir. Bəzi mənbələr isə bu məscidi daha qədim dövrə aid edərək onu Mühəqqiq Kərkəyə (hicri 940-cı ildə vəfat etmişdir) bağlayırlar.
“İmarə” məhəlləsində iki məşhur və qədim məscid mövcuddur:
Birincisi “Cəvahiri məscidi”dir. Bu məscid “Cəvahir” kitabının müəllifi Şeyx Məhəmməd Həsən tərəfindən təsis edilmişdir. O, hicri 1264-cü ildə vəfat etmişdir.
İkinci məscid isə “Kaşifül-Ğita məscidi”dir. Bu məscid mərcəyi-təqlid Şeyx Musa Kaşifül-Ğita tərəfindən tikilmişdir. O, hicri 1331-ci ildə vəfat etmişdir və böyük alim Şeyx Cəfər Kaşifül-Ğitanın oğludur.
“Hüveyş” məhəlləsinin sonunda “Hindiyyə məscidi” yerləşir. Bu məscid Şeyx Hüseyn Nəcəfinin dövründə inşa edilmişdir. O, hicri 1251-ci ildə vəfat etmişdir. Daha sonralar böyük mərcə “Seyyid Möhsin Həkim” bu məscidin genişləndirilməsi və yenidən qurulması işlərini həyata keçirmişdir.
Digər məşhur məscidlərdən biri də “Ənsari məscidi”dir ki, “Türklər məscidi” kimi də tanınır. Bu məscid böyük alim Şeyx Mürtəza Ənsari tərəfindən təsis edilmişdir. O, hicri 1281-ci ildə vəfat etmişdir.
Bu məscidlər Nəcəfin köhnə hissəsində yerləşən ən mühüm və ən qədim ibadət məkanları hesab olunur. Gördüyümüz kimi, onların hamısı həmin dövrdə şiə mərcə və böyük alimləri tərəfindən təsis edilmişdir.
