İslam Peyğəmbəri həzrət Məhəmməd (sallallahu əleyhi və alih) bəşəriyyətin hidayəti yolunda iyirmi üç il mübarizə apardıqdan sonra, hicri-qəməri 11-ci ilin səfər ayının 28-də Haqqın dərgahına qovuşdu. Ömrünün son anlarında Cəbraildən aldığı vəsiyyəti Əmirəlmöminin Əliyə (əleyhis-salam) çatdırdı.
İslam Peyğəmbərinin (sallallahu əleyhi və alih) pak ruhu səfər ayının 28-də Əmirəlmömininin (əleyhis-salam) qucağında Rəbbinə doğru yüksəldi. Peyğəmbərin (sallallahu əleyhi və alih) vəfatından sonra, mühacir və ənsarın rəhbərləri Səqifeyi-Bəni-Saidədə onun canişinliyi barədə mübahisə və çəkişmə ilə məşğul olduqları bir vaxtda, həzrət Əmirəlmöminin Əli (əleyhis-salam) Xatəmül-Ənbiya Peyğəmbərin (sallallahu əleyhi və alih) mübarək cəsədinin qüsl və kəfən işlərini yerinə yetirdi.
Əmirəlmöminin Əliyə (əleyhis-salam) son vəsiyyət
Allah Rəsulunun (sallallahu əleyhi və alih) ömrünün son gecəsində həzrət Peyğəmbər (sallallahu əleyhi və alih) Əmirəlmöminindən (əleyhis-salam) bir kağız gətirməsini istədi və öz vəsiyyətnaməsini ona diktə etdi. Bu vəsiyyətnamədə Peyğəmbərdən (sallallahu əleyhi və alih) sonra gələcək canişinlərini təqdim etdi.
Əmirəlmöminin Əli (əleyhis-salam) nəql edir ki, Peyğəmbərin (sallallahu əleyhi və alih) şəhadət gecəsində Həzrət mənə buyurdu:
«Ey Əbülhəsən! Qələm və kağız gətir.»
Sonra Allah Rəsulu (sallallahu əleyhi və alih) öz vəsiyyətini diktə etdi, mən isə yazdım. Vəsiyyətnamədə bu hissəyə çatdıqda buyurdu:
«Ey Əli! Məndən sonra on iki imam olacaq və sən onların birincisisən. Allah səni göylərdə bu adlarla çağırmışdır: Əliyyi-Mürtəza, Əmirəlmöminin, Siddiqi-Əkbər, Fariqi-Əzəm, Məmun və Məhdi. Səndən başqa heç kəs bu adlara layiq deyil.
Ey Əli! Sən məndən sonra ailəm — istər sağ olsunlar, istərsə də vəfat etmiş olsunlar — və zövcələrim barəsində mənim vəsim olacaqsan. Zövcələrimdən hansını yanında saxlasan, Qiyamət günü mənimlə görüşəcək. Hansını boşasan, mən ondan uzağam; nə o məni görəcək, nə də mən Qiyamət səhrasında onu görəcəyəm. Həmçinin sən məndən sonra ümmətimin xəlifəsi və canişinimsən.
Sənin vəfat vaxtın çatdıqda xilafəti övladım Həsənə tapşır. Çünki o, xeyirxah və qohumluq əlaqələrini qoruyandır. Ondan sonra xilafəti övladım Hüseynə — o pak şəhid və məzlumcasına öldürülən şəxsə — tapşırsın. Hüseynin vəfat vaxtı çatdıqda isə onu övladı Əliyə — Seyyidül-abidin və səcdədən alnında izlər olan şəxsə — həvalə etsin.
Sonra o, xilafəti övladı Məhəmmədə — elmin yarıb açanı olan Baqirə — tapşırsın. O da özündən sonra övladı Cəfər Sadiqə həvalə etsin. Ondan sonra övladı Musa ibn Cəfər Kazıma, daha sonra övladı Əli ər-Rizaya, ondan sonra övladı Məhəmməd Təqiyə, onun ardınca isə övladı Əli Nasihə tapşırsın.
Daha sonra o da xilafəti övladı Həsən Fazilə tapşırsın. Nəhayət, o, xilafəti öz övladı Məhəmmədə — Əhli-Məhəmmədin (sallallahu əleyhi və alih) zəxirəsi olan şəxsə həvalə edər. Bunlar məndən sonra mənim canişinlərim olan həmin on iki imamdır. [1]
Nübüvvət ailəsinin şəhadətinin əvvəlcədən xəbər verilməsi
İslam Peyğəmbəri (sallallahu əleyhi və alih) ömrünün son günlərində özünün və pak Əhli-beytinin qaçılmaz şəhadət taleyindən xəbər verdi.
Allah Rəsulu (sallallahu əleyhi və alih) buyurdu:
«Bizdən elə bir kəs yoxdur ki, ya zəhərlənərək, ya da öldürülərək dünyadan getməsin.»[2]
Həzrət Əmirəlmöminin Əli ibn Əbu Talib (əleyhis-salam) gözləri yaşla dolu halda ayağa qalxıb buyurdu:
«Ey Allahın Rəsulu! Atam-anam sənə fəda olsun! Siz də öldürüləcəksinizmi?»
Peyğəmbər (sallallahu əleyhi və alih) cavab verdi:
«Bəli! Mən zəhərlənərək şəhid ediləcəyəm. Sən isə qılıncla öldürüləcəksən və saqqalın başının qanına boyanacaq. Övladım Həsən zəhərlə şəhid ediləcək. Övladım Hüseyn isə qılıncla öldürüləcək. Onu zalımın oğlu, napakın oğlu, münafiqin oğlu olan bir şəxs şəhid edəcək.»[3]
Son görüş
Peyğəmbərin (sallallahu əleyhi və alih) ömrünün son saatlarında Əmirəlmöminin (əleyhis-salam) Həzrətlə xəlvətə çəkilib xüsusi söhbət etmək şərəfinə nail olan yeganə şəxs idi.
Ümmü Sələmə deyir:
«Ümmü Sələmənin and içdiyi Allaha and olsun ki, Allah Rəsulu (sallallahu əleyhi və alih) ilə sonuncu görüşən və onunla birlikdə olan şəxs Əmirəlmöminin Əli (əleyhis-salam) idi. Rəsulullah vəfat etdiyi günün səhəri Əlini bir iş üçün göndərmişdi. Həzrət dəfələrlə: “Əli gəldimi?” — deyirdi və bu sözü üç dəfə təkrar etdi.
Nəhayət, Əli ibn Əbu Talib (əleyhis-salam) günəş doğmazdan əvvəl gəlib çatdı. Allah Rəsulunun (sallallahu əleyhi və alih) onunla xüsusi söhbət etmək istədiyini başa düşdükdə, biz otaqdan çıxdıq. Əmirəlmöminin (əleyhis-salam) Peyğəmbərin (sallallahu əleyhi və alih) yatağının kənarında əyildi və Allah Rəsulu ilə xəlvətə çəkilən sonuncu şəxs oldu. Sonra Peyğəmbər (sallallahu əleyhi və alih) onunla asta səslə danışır və gizli şəkildə söhbət edirdi.»[4]
Şəhadətin canyandıran anları
Əmirəlmöminin Əli (əleyhis-salam) «Nəhcül-bəlağə»nin 197-ci xütbəsində Allah Rəsulunun (sallallahu əleyhi və alih) ömrünün son anlarını belə təsvir edir:
«Allah Rəsulu (sallallahu əleyhi və alih) başı sinəmdə olduğu halda ruhunu tapşırdı və onun nəfəsi əlimdə axdı. Sonra əlimi üzümə çəkdim. Onun qüslünü mən öhdəmə götürdüm və mələklər mənə yardım edirdilər. Evin qapıları, divarları və həyəti nalə səslərinə bürünmüşdü. Bir dəstə [mələk] yerə enir, digər bir dəstə isə göyə qalxırdı. Onların Həzrətə asta səslə salavat göndərən səslərini eşitməkdən qulaqlarım bir an belə boş qalmırdı! Nəhayət, onu qəbrinə qoyub torpağa tapşırdıq. Onun həyatda və ölümündə məndən daha layiqli kim ola bilər?»
Xatəmül-Ənbiyanın dəfni
Peyğəmbərin (sallallahu əleyhi və alih) şəhadəti səhabə və yaxınlarının dərin hüzn və matəmə qərq olmasının başlanğıcı oldu. Bu zaman Təqva sahiblərinin Mövlası Əmirəlmöminin Əli (əleyhis-salam) yaxınlarının köməyi və yaxından iştirakı ilə Allahın sonuncu elçisi ilə vidalaşma və onun dəfn mərasiminin hazırlıqlarını həyata keçirdi.
Peyğəmbər (sallallahu əleyhi və alih) Əmirəlmömininin (əleyhis-salam) qucağında dünyasını dəyişdi. Həzrət Əli (əleyhis-salam) Fəzl ibn Abbas, Üsamə ibn Zeyd və digər şəxslərin köməyi ilə Peyğəmbərin (sallallahu əleyhi və alih) köynəyinin üzərindən qüslünü verib kəfənlədi. Əmirəlmömininin təklifi ilə insanlar dəstə-dəstə Peyğəmbərin evinə daxil olur və heç bir imamın arxasında dayanmadan ona namaz qılırdılar. Bu mərasim ertəsi günədək davam etdi.[5][6]
Bəzi rəvayətlərdə nəql olunduğuna görə, Peyğəmbərin (sallallahu əleyhi və alih) harada dəfn olunması ilə bağlı bir neçə təklif irəli sürülmüşdü. Lakin Əmirəlmöminin (əleyhis-salam) Allahın peyğəmbərlərin ruhunu ən pak məkanlarda aldığına təkid etdikdən sonra hamı bu fikirlə razılaşdı və Peyğəmbərin (sallallahu əleyhi və alih) mübarək cənazəsi vəfat etdiyi yerdə dəfn edildi.
Qəbri Əbu Übeydə Cərrah və Zeyd ibn Səhl hazırladılar. Əmirəlmöminin (əleyhis-salam) isə Fəzl ibn Abbas və Üsamə ibn Zeydin köməyi ilə Peyğəmbərin (sallallahu əleyhi və alih) mübarək cəsədini torpağa tapşırdı.[7]
Səqifə hadisəsi və ilahi imtahan
Peyğəmbərin (sallallahu əleyhi və alih) şəhadətindən sonra, Əmirəlmöminin (əleyhis-salam) onun dəfni ilə məşğul olduğu bir vaxtda səhabələrdən bəziləri Səqifədə bir araya gələrək xilafət və canişinlik məsələsi barədə müzakirə etməyə başladılar.
Əbu Bəkrin xilafətinin [qəsb edilməsinin] məsələsi həll olunub insanlar onunla beyət etdikdən sonra bir nəfər Əmirəlmömininin (əleyhis-salam) yanına gəldi. Həzrət həmin vaxt Peyğəmbərin (sallallahu əleyhi və alih) qəbrinə torpaq tökür və əlində bel tuturdu. Həmin şəxs dedi:
«İnsanlar Əbu Bəkrlə beyət etdilər. Ənsar zillət və xarlığa düçar oldu. Tüləqa — Peyğəmbərin (sallallahu əleyhi və alih) Məkkənin fəthi günü azad etdiyi şəxslər — bu məqamın sizə çatmaması üçün tələsik Əbu Bəkrlə beyət etməyə qaçdılar!»
Əmirəlmöminin (əleyhis-salam) bu xəbəri eşitdikdə belin sapından möhkəm yapışaraq onu yerə batırdı. Sonra «Ənkəbut» surəsinin 1–4-cü ayələrini tilavət etdi:
«Bismillahir-Rahmənir-Rahim. Əlif, Lam, Mim. Əlif, Lam, Mim. İnsanlar yalnız “İman gətirdik!” demələri ilə imtahan olunmadan buraxılacaqlarınımı güman etdilər? Biz onlardan əvvəlkiləri də imtahana çəkdik. Şübhəsiz ki, Allah doğru danışanları da, yalançıları da aşkara çıxaracaq. Yoxsa günah işlədənlər Bizdən qaçıb canlarını qurtaracaqlarını güman edirlər? Nə pis mühakimə yürüdürlər!»[8]
Mənbələr
[1] Şeyx Tusi, əl-Ğeybə, c. 1, s. 150.
[2] Kifayətül-əsər, c. 1, s. 226; Biharül-ənvar, c. 27, s. 216; Biharül-ənvar, c. 43, s. 363; İsbatül-hudat, c. 1, s. 344.
[3] Kitab Suləym, c. 2, s. 834.
[4] Biharül-ənvar, c. 22, s. 472.
[5] Şeyx Müfid, əl-İrşad, 1413 h.q., c. 1, s. 188.
[6] Yəqubi, Tarix əl-Yəqubi, Darus-Sadir, c. 2, s. 114.
[7] İrbili, Kəşfül-ğummə, 1381 h.q., c. 1, s. 19.
[8] Biharül-ənvar, c. 24, s. 230.
