Salman Farsı Peyğəmbərin (sallallahu əleyhi və alih) məşhur səhabəsi və Əmirəl-möminin Əlinin (ə) xüsusi səhabələrindən biri idi. O, səhabələr arasında yüksək məqama malik idi və Peyğəmbər (sallallahu əleyhi və alih) onu öz Əhli-beytindən hesab edirdi.
Salman Farsı hicri-qəməri 35-ci il, Səfər ayının 8-də, Osman ibn Əffanın xilafəti dövründə dünyasını dəyişdi. Salman Xəndək döyüşündən sonra Peyğəmbərin (sallallahu əleyhi və alih) dövründə baş verən bütün döyüşlərdə iştirak etmiş və bu döyüşlərdə mühüm rol oynamışdır. O, Peyğəmbərdən (sallallahu əleyhi və alih) sonra Əmirəl-möminin Əlinin (ə) xüsusi səhabələrindən birinə çevrildi. Müsəlmanlar onun hərbi və idarəçilik sahəsindəki bilik və təcrübəsinndən bəhrələnirdilər. Salman Peyğəmbərin (sallallahu əleyhi və alih) Əmirəl-möminin Əlini (ə) özündən sonra canişin təyin etməsi barədə verdiyi göstərişə tabe olmadıqları üçün səhabələri qınayırdı.
Salman Farsının məqamı
Salman Farsı Fars vilayətinin İstəxr şəhərindən və ya İsfahandan olmuşdur. O, Bədr və Ühüd kimi mühüm döyüşlərdə iştirak etmiş Peyğəmbərin (sallallahu əleyhi və alih) səhabələrindən biri idi. Salman biliyi və təqvası səbəbindən Peyğəmbərin (sallallahu əleyhi və alih) və Əhli-beytin xüsusi ehtiramını qazanmışdı. O, Mədinəyə hicrət etdikdən sonra Peyğəmbərin (sallallahu əleyhi və alih) və Əmirəl-mömininin (əleyhissəlam) yanında dini və ictimai fəaliyyətlərlə məşğul olmuşdur. [1]
Varlıq aləminin seçilmişlərinin rəhbəri
Əmirəl-möminin (əleyhissəlam) yaradılışın yeddi möhkəm sütununu tanıtdıraraq özünün xüsusi səhabələrinin varlıq aləmindəki yüksək məqamını bəyan etmişdir. O həzrət buyurmuşdur:
«Allah yer üzünü yeddi nəfər üçün yaratmışdır. Onların bərəkətli varlığı sayəsində Allahın məxluqları ruziləndirilir, rəhmət yağışı yağır və düşmənlər üzərində qələbə əldə olunur: Əbuzər, Salman, Miqdad, Əmmar, Hüzeyfə, Abdullah ibn Məsud və mən. Mən bu dəstənin rəhbəriyəm». [2]
Allahın və Peyğəmbərin (sallallahu əleyhi və alih) sevimli səhabələri
Sonuncu Peyğəmbər (sallallahu əleyhi və alih) Allahın xüsusi məhəbbətinə layiq görülmüş səhabələrinin adlarını çəkərək buyurmuşdur:
«Allah mənə səhabələrimdən dörd nəfərlə dostluq etməyi əmr etmiş və mənə xəbər vermişdir ki, Özü də onları sevir».
Səhabələr Peyğəmbərdən soruşdular: «Ey Allahın Rəsulu! Onlar kimlərdir?»
Peyğəmbər (sallallahu əleyhi və alih) üç dəfə buyurdu:
«Bilin ki, Əmirəl-möminin (əleyhissəlam) onlardan biridir. Digərləri isə Miqdad ibn Əsvəd, Əbuzər Ğifari və Salman Farsıdır». [3]
Başqa bir yerdə Allahın Rəsulu (sallallahu əleyhi və alih) buyurmuşdur:
Ey Əli! Cənnət sənin, Əmmarın, Salmanın, Əbuzərin və Miqdadın həsrətini çəkir. [4]
Salman Farsının elmi məqamı
Salman Farsı Əmirəl-möminin (əleyhissəlam) və imam Sadiqin (əleyhissəlam) nəzərində ilahi elm xəzinəsi idi. O, kamil fəzilətlərinə görə Peyğəmbərin (sallallahu əleyhi və alih) Əhli-beytinin bir üzvü hesab olunurdu.
İmam Hüseynin (əleyhissəlam) səhabələrindən olan Əbu Əmr Kindi belə nəql edir:
Bir gün Əmirəl-möminin Əlinin (əleyhissəlam) hüzurunda idik. İnsanlar o həzrəti gümrah və şad gördükdə Salmanın məqamı haqqında onlara danışmasını xahiş etdilər. Həzrət onun haqqında belə buyurdu: O, hikmət sahibi Loğman kimi idi; Əhli-beytdən olan bir kişi idi. Keçmişdəkilərin və gələcəkdəkilərin elmlərindən xəbərdar idi. İlk və sonuncu səmavi kitabları oxumuşdu və sonsuz elm dəryası idi. [5]
Salman vilayətə canı-dildən bağlanaraq sonsuz elm və mərifət məqamına çatan seçilmiş şəxslərdən biridir.
Əmirəl-möminin Əli (əleyhissəlam) buyurmuşdur:
«Salman heç vaxt tükənməyən bir dərya və sonu olmayan bir xəzinədir. O, biz Əhli-beytdəndir». [6]
Başqa bir yerdə Əmirəl-möminin (əleyhissəlam) buyurmuşdur:
«Salman keçmiş və gələcək elmlərindən xəbərdardır və heç vaxt qurumayan bir dərya kimidir». [7]
Digər imamlar da Salmanın elm və mərifəti haqqında fikr söyləmişlər. İmam Sadiq (əleyhissəlam) bir hədisdə buyurmuşdur:
«Salman “mühəddəs” idi. O, yalnız bu səbəbdən belə adlandırılmışdı ki, Peyğəmbər (sallallahu əleyhi və alih) və Əmirəl-möminin (əleyhissəlam) onu ilahi elm xəzinəsindən xəbərdar edirdilər; elə biliklərdən ki, ondan başqa heç kəs onları dərk etmək qüdrətinə malik deyildi». [8]
Salman və Miqdadın mənəvi məqamı
Allahın Rəsulu (sallallahu əleyhi və alih) Salman və Miqdadın yüksək məqamını izah edərkən onların Peyğəmbər və Əmirəl-möminin (əleyhissəlam) ilə dərin məhəbbət bağını belə bəyan etmişdir:
«Cəbrail Uca Allah tərəfindən mənə belə xəbər verdi: “Salman və Miqdad iki qardaşdır. Onların dostluqdakı sədaqət və saflığı sənin qardaşın, vəsin və yaxın sirdaşın olan Əli (əleyhissəlam) ilə sənin arandakı münasibət kimidir. Onların sənin səhabələrin arasındakı məqamı mələklər arasında Cəbrail və Mikailin məqamı kimidir. Hər kəs onlarla düşmənçilik etsə, düşmən sayılar. Hər kəs onlarla, eləcə də səninlə və Əli (əleyhissəlam) ilə dostluq etsə, Allahın məhəbbətinə layiq görülər. Əgər yer üzünün bütün əhli Salman və Miqdadı səma mələklərinin, pərdələrin, kürsünün və ərşin dostlarının onları sevdiyi kimi sevsəydilər – yalnız Məhəmmədə (sallallahu əleyhi və alih) və Əliyə (əleyhissəlam) məhəbbət bəslədikləri, onların dostlarını sevdikləri və düşmənləri ilə düşmən olduqları üçün – Allah heç kəsi əzaba düçar etməzdi». [9]
Salmanın vilayəti qəbul etməsi
Salman Farsı vilayət əhdinə sadiq qalaraq və Əmirəl-möminin (əleyhissəlam) ardınca gedərək elə fəzilətlərə nail olmuşdur ki, bunlar onun hamı yanında üstünlüyünə səbəb olmuşdur.
Salman Farsı deyir:
«Biz Allahın Rəsulu (sallallahu əleyhi və alih) ilə belə əhd bağladıq ki, müsəlmanlara xeyirxah olaq, Əmirəl-möminin Əli ibn Əbu Talibin (əleyhissəlam) ardınca gedək, onun vilayətini və dostluğunu qəbul edək və buna sadiq qalaq». [10]
İmam Sadiq (əleyhissəlam) Salman Farsının şəxsiyyətindəki üç mühüm və yüksək xüsusiyyəti vurğulamışdır. O həzrət buyurmuşdur:
«Salman üç xüsusiyyətinə görə yüksək və üstün məqama sahib oldu: Birincisi, Əmirəl-mömininin (əleyhissəlam) istəyini öz istəyindən üstün tuturdu; ikincisi, yoxsulları varlılardan üstün tuturdu; üçüncüsü isə elmə və alimlərə böyük məhəbbət bəsləyirdi». [11]
Salmanın imam Əlinin (ə) imamlığını müdafiə etməsi
Salman Farsı sarsıdıcı bir xütbəsində Əmirəl-mömininin (əleyhissəlam) ilahi məqamını və haqq canişinliyini izah etməklə yanaşı, cəmiyyətin nübüvvət yolundan uzaqlaşmasına və tarixi bir hadisədə Bəni-İsrail ənənələrinin təkrarlanmasına da işarə etmişdir.
Salman Farsı Peyğəmbərin (sallallahu əleyhi və alih) dəfnindən üç gün sonra xalq arasında xütbə söyləyərək belə dedi:
«Ey insanlar! Mənim bu sözlərimi dinləyin və onlar barədə düşünün. Mənim çoxlu elmim var. Əgər Əmirəl-möminin Əlinin (əleyhissəlam) fəzilətləri haqqında bütün həqiqətləri sizə desəm, sizin bir qrupunuz “O, dəlidir” deyəcək, digər bir qrupunuz isə “İlahi, Salmanın qatili günahlarını bağışla!” deyəcək.
Ey insanlar! Sizin qarşınızda çoxlu çətinliklər doğuracaq qədər təqdir olunmuş hadisələr vardır. Lakin Əli ibn Əbu Talib (əleyhissəlam) bu təqdirlərin və çətinliklərin elminə malikdir. O, vəsilərin mirasına sahibdir, qəti və həlledici söz sahibidir və nəsillərin kökünü bilir. Onun Musa ilə münasibəti Harun ibn İmranın münasibəti kimidir. Allahın Rəsulu (sallallahu əleyhi və alih) daim ona belə buyururdu: “Sən mənim qohumlarım arasında mənim canişinim və ümmətim üzərində xəlifəmsən. Sənin mənim yanımdakı məqamın Harunun Musa (əleyhissəlam) yanındakı məqamı kimidir”.
Lakin siz Bəni-İsrailin yolunu tutdunuz və haqqı tanımadınız. Siz bilirsiniz, amma əməl etmirsiniz. Allaha and olsun ki, siz addım-addım Bəni-İsrailin yolu ilə gedir və onların ənənələrinə tükü-tükünə qədər itaət edirsiniz». [12]
Salmanın dəfn edilməsi və imam Əlinin (ə) iştirakı
Əmirəl-mömininin (əleyhissəlam) səhabələrindən olan Əsbəğ ibn Nəbatə belə deyir:
«Salman dünyasını dəyişmişdi, biz hələ onun cənazəsini qəbiristanlıqdan götürməmişdik ki, qəfildən çox kədərli halda qatırın üstündə bir kişi gördük. O, qatırdan düşüb bizə salam verdi və biz də onun salamını aldıq. Sonra dedi: “Salmanın cənazəsinin qüslü, namazı, kəfənlənməsi və dəfni ilə bağlı tələsin və ciddi olun”.
Biz ona kömək etdik. O, hənutlama, kəfənləmə və dəfn üçün lazım olan kafuru özü ilə gətirmişdi. Onun göstərişi ilə su gətirdik. O, Salmanın cənazəsinə qüsl verdi, onu kəfənlədi və biz cənazə namazını qıldıqdan sonra Salmanın cənazəsini dəfn etdik.
Həmin kişi Əmirəl-möminin (əleyhissəlam) idi. O həzrət özü Salmanın qəbrinin ləhdini hazırladı və qəbrin üzərini örtdü. Əmirəl-möminin (əleyhissəlam) sonda öz əli ilə Salmanın qəbrinin üzərinə aşağıdakı şeiri yazdı:
وفدت علی الکریم بغیر زاد من الحسنات والقلب السلیمی وحمل زاد اقبح کل شیی اذا کان الوفود علی الکریمی
«Kərimin dərgahına gəldim, nə saleh əməllərdən azuqəm var, nə də sağlam qəlbdən. Kərimin hüzuruna gedərkən azuqə götürmək isə ən pis işdir. [13]
Mənbələr
[1] ən-Nücumuz-Zahirə, c. 1, s. 89.
[2] əl-Xisal, c. 2, s. 360.
[3] Əmaliyi-Müfid, c. 1, s. 124.
[4] Rövzətul-vaizin, c. 2, s. 280.
[5] əl-Ğarat, c. 1, s. 177.
[6] Əmaliyi-Səduq, s. 55.
[7] Əmaliyi-Səduq, c. 1, s. 252.
[8] İləlüş-şəraye, c. 1, s. 183.
[9] əl-İhticac, c. 1, s. 40.
[10] Əmaliyi-Tusi, c. 1, s. 155.
[11] Əmaliyi-Tusi, c. 1, s. 133.
[12] Biharul-ənvar, c. 29, s. 79.
[13] Biharul-ənvar, c. 22, s. 380.
