Öz imamət dövründə imam Rza (ə) Quran və sünnəyə əsaslanaraq Əhli-Beytin, xüsusilə Əmirəlmömininin (ə) yüksək mövqeyini açıqlamışdır. Bu kontekstdə, onun imam Əli (ə) haqqında Quranda qeyd edilən fəzilətlərinə dair sözləri və tarixi səbəblərlə onun vilayətinin qəbul edilməməsi haqda açıqlamaları oxuculara dərin anlayış qazandırır. Bu ifadələr, imamətin həqiqətini və ilahi vilayəti izləməyin vacibliyini anlamaqda mühüm bir addımdır.
İmam Rzanın (ə) doğumu
Əli ibn Musa ibn Cəfər (ə), məşhur olaraq imam Rza (ə) adlanır (148–203 Hicri Qəməri), On İki İmam məzhəbinin səkkizinci imamıdır. Ənənəyə görə, o, hicri 148-ci ildə, 11 Zil-Qədə tarixində Mədinədə dünyaya gəlmişdir. Atası imam Musa ibn Cəfər (ə), anası isə Nəcmə Xatundur.
Nəcmə Xatun İmam Rzanın (ə) doğumu haqqında belə deyib:
Övladım Rzanı dünyaya gətirəndə atası, imam Musa əl-Kazim (ə) mənə dedi: Onu yaxşı qoruyun, çünki o, yer üzündə Allahın nümayəndəsidir (Bəqiyyəllah). [1]
“Əli mənim canımdır”
İmam Rza (ə), Məmun xəlifə və alimlərlə söhbətində Peyğəmbərin (s) Əhli-Beytinin seçilmişliyindən danışaraq buyurmuşdur:
Allahın buyurduğu “və ənfüsəna və ənfusəkum” sözünün mənasını bilirsinizmi?
Alimlər dedilər: Məqsəd, Peyğəmbərin özüdür.
İmam Rza (ə) cavab verdi:
Siz səhv etdiniz. Buradakı məqsəd Əli ibn Əbu Talibdir (ə).
Sonra Peyğəmbərin (s) buyurduğu sözə istinad etdi:
Bəni Vəliyə (Vəliyyə övladları) gərək əl çəksinlər, əks halda mən onlara elə birini göndərəcəyəm ki, o mənim canım kimidir.
Buradakı “O” Əli ibn Əbu Talibi (ə) nəzərdə tutur. “Oğullar” dedikdə Həsən və Hüseyn (ə), “qadınlar” dedikdə isə həzrət Fatimə (s) nəzərdə tutulur. Bu, heç kimə nəsib olmayan üstün bir fəzilətdir, çünki Allah Əmirəlmömininin (ə) canını Peyğəmbərin (s) canı ilə bərabər qoymuşdur. [2]
Əmirəlmömininin (ə) vilayətinin qəbul edilməməsinin səbəbləri
İmam Rza (ə) bəzi insanların Əmirəlmömininin (ə) vilayətindən üz çevirmələrinin səbəbini, onun Allah yolunda apardığı cihadlara görə ona qarşə uzunmüddətli düşmənçiliy ilə izah etmişdir.
Həsən ibn Fəzal İmam Rzadan (ə) soruşdu:
“Əmirəlmömininin (ə) Peyğəmbər (s) yanında yüksək mövqeyini bildikləri halda, insanlar niyə ondan üz döndərib başqalarına meylli oldular?”
İmam Rza (ə) cavab verdi:
“İnsanlar Əmirəlmömininin (ə) fəzilətlərini bilirdilər, lakin o, Allahın və Peyğəmbərin (s) bir çox düşmənlərini – onların əcdadlarını, atalarını, qardaşlarını, dayı və əmioğullarını, yaxınlarını – məhv etmişdi. Buna görə də insanlar onunla idarə olunmaq istəmirdilər. Digərləri isə belə cihad aparmamışdılar, buna görə də insanlar Əmirəlmöminindən (ə) üz döndərərək onlara tərəf meylli oldular.” [3]
Yəhudilərin imam Əliyə (ə) düşmənçiliyi
İmam Rza (ə), Əmirəlmömininin (ə) mövqeyini və onunla bağlı müqavimətlərin səbəblərini açıqlamaq üçün Peyğəmbərin (s) və Əmirəlmömininin (ə) hədislərinə istinad edir. Bu hədislər tarixi və əqidəvi düşmənçiliklərin köklərini göstərir.
İmam Rza (ə) Peyğəmbərin (s) belə buyurduğunu nəql edir:
“Heç bir Ənsar səninlə düşmənçilik etməyəcək, əgər onun kökü və nəsli yəhudi olmasa.” [4]
Həmçinin İmam Rza (ə) Əmirəlmöminindən (ə) belə nəql edir:
“Mən Nkisin, Qasitin və Marıqin ilə savaş üçün göndərilmişəm.” [5]
Əmirəlmömininin (ə) şəhadətə əvvəlcədən bilikli olması
İmam Rzadan (ə) nəql olunan bir hədisə görə, Əmirəlmöminin (ə) öz şəhadətini və qatilini əvvəlcədən bilirdi. Bu hədis Allahın iradəsi və Əmirəlmömininin (ə) şəhadəti qəbul etməkdəki seçim haqqını göstərir.
Həsən ibn Cəhəm İmam Rzadan (ə) soruşdu:
“Əmirəlmöminin (ə) qatilini tanıyırdı və hansı gecə, hansı yerdə şəhadətə çata biləcəyini bilirdi. Evdə ördək qışqırığını eşidəndə buyurdu: Bunlar arxasında yas saxlayanları olan qışqıranlardır.
Ummü Külsum isə dedi: Kaş bu gecə evdə namaz qılaydınız və camaat namazı üçün başqasını göndərərdiniz. Lakin o, razı olmadı və həmin gecə silahsız evdən hərəkət edirdi; bilirdi ki, İbn Mülcəm onu qılıncla öldürəcək.
İmam Rza (ə) cavab verdi:
Dediklərin doğrudur; lakin o, özü Allah Təalanın iradəsini həyata keçirməyə icazə verdi. [6]
Mənbələr:
[1] Şeyx Səduq, Məhəmməd ibn Əli, Uyun Əxbar ər-Rıza, cild 1, səh. 20, fəsil 3, bənd 2; Qunduzi Hənəfi, Süleyman ibn İbrahim, Yanbiu əl-Məvəddə, cild 3, səh. 166, fəsil 65.
[2] Uyun Əxbar ər-Rıza (ə), cild 1, səh. 228.
[3] Bihar əl-Ənvər, cild 29, səh. 480.
[4] Uyun Əxbar ər-Rıza (ə), cild 2, səh. 92.
[5] Uyun Əxbar ər-Rıza (ə), cild 2, səh. 93.
[6] Əİləluş-Şərayi, cild 1, səh. 155.
