İmam Əskərinin (əleyhis-salam) şəhadət xəbəri Səmərra şəhərinə yayıldıqda bazarlar bağlandı və insanlar tələsik, göz yaşları içində İmamın evinə doğru axışdılar. İmamı sevmələrini Abbasi hakimiyyətinin təzyiq və təqibindən qorxduqları üçün həmişə gizlətməyə məcbur olan məzlum xalq kütlələri həmin gün coşqun duyğularını artıq cilovlaya bilmədilər.
İmam Həsən Əskəri (əleyhis-salam) Abbasi xilafətinin ağır təzyiq və boğucu mühitində ümmətə rəhbərlik bayrağını öz üzərinə götürdü və cəmiyyəti maarifləndirmək məqsədilə Mütəqilər Mövlasının vilayətini tanımağa mane olan pərdələri aradan qaldırdı. O həzrət öz möhtərəm atası İmam Musa Kazimdən (əleyhis-salam) nəql etdiyi rəvayətlərlə Qədir-Xum hadisəsini izah etmiş, Mütəqilər Mövlasının vilayətini müdafiə etmiş və İslam ümmətinin nicatının yeganə yolunun Əhli-beytin yoluna tabe olmaq olduğunu bəyan etmişdir.
İmamlıq dövrünün şəraiti
Hicri-qəməri 260-cı ilin 8 Rəbiül-əvvəlində şiələrin on birinci İmamı Həsən Əskəri (əleyhis-salam) 28 yaşında Səmərra şəhərində şəhid edildi və atası İmam Hadinin (əleyhis-salam) məzarının yanında dəfn olundu. O həzrət Abbasi xəlifəsi Mötəmidin əmri ilə zəhərləndi. Çünki hakimiyyət onun xalq arasındakı böyük nüfuzundan və İmam Mehdinin (əccələllahu-təala fərəcəhüş-şərif) zühur etməsindən narahat idi.
İmam Həsən Əskəri (əleyhis-salam) imamlığı dövründə hədislərin nəqlinə xüsusi əhəmiyyət verməklə Əmirəlmöminin Əlinin (əleyhis-salam) imamət və vilayətinin əhəmiyyətini sübut etməyə çalışdı. Bununla da Abbasi hakimiyyətinin ağır təzyiq və boğucu mühiti şəraitində Mütəqilər Mövlasının cəmiyyətə rəhbərlik istiqamətindəki uca məqamını aydınlaşdırdı.
Qədir-Xumda yalançı beyət
İmam Həsən Əskəri (əleyhis-salam) bir rəvayətdə Qədir-Xum günü baş verən hadisələrə və zahirdə başqa cür görünsələr də, imamət haqqını onun həqiqi sahibindən almaq niyyətində olan bəzi şəxslərin gizli planlarının ifşasına toxunmuşdur.
İmam Həsən Əskəri (əleyhis-salam) İmam Musa ibn Cəfərdən (əleyhis-salam) nəql edərək buyurmuşdur:
«Qədir günü Rəsulullah (səlləllahu əleyhi və alihi və səlləm) Əmirəlmöminin Əlini (əleyhis-salam) həmin məşhur məqama çıxardıqda xalqa xitab edərək buyurdu:
“Ey Allahın bəndələri! Mənim nəsəbimi deyin.”
Onlar dedilər:
“Siz Məhəmməd ibn Əbdülmüttəlib ibn Haşim ibn Əbdü-Mənafsınız.”
Sonra Rəsulullah (səlləllahu əleyhi və alihi və səlləm) buyurdu:
“Ey insanlar! Mən sizə özünüzdən daha üstün və daha layiqli deyiləmmi? Mən sizin mövlanız və sizin özünüzdən sizə daha layiqli deyiləmmi?”
Hamısı dedilər:
“Bəli, ey Allahın Rəsulu!”
Peyğəmbər (səlləllahu əleyhi və alihi və səlləm) üzünü göyə tutaraq üç dəfə buyurdu:
“İlahi! Şahid ol ki, Sənin bu bəndən belə dedi, onlar da belə dedilər.”
Sonra buyurdu:
“Bilin! Mən kimin mövlasıyamsa və kimə özündən daha layiqəmsə, bu Əli də onun mövlası və özündən ona daha layiqdir. İlahi! Onu sevəni sev, onunla düşmənçilik edənlə düşmən ol, ona yardım edənə yardım et, onu xar etmək istəyənə isə zillət ver.”
Sonra buyurdu:
“Ey Əbu Bəkr! Qalx və Əmirəlmöminin məqamında onunla beyət et.”
O qalxdı və belə etdi. Sonra buyurdu:
“Ey Ömər! Qalx və Əmirəlmöminin məqamında onunla beyət et.”
O da qalxıb beyət etdi.
Bundan sonra Peyğəmbər həmin doqquz nəfərin hamısına, daha sonra mühacir və ənsarın rəhbərlərinə beyət etmələrini buyurdu və onların hamısı beyət etdilər.
Bu zaman Ömər ibn Xəttab həmin dəstənin arasından qalxaraq dedi:
“Ey Əbu Talibin oğlu! Sənə mübarək olsun! Bu gün sən mənim və hər bir mömin kişi və qadının ağası və mövlası oldun.”
Bundan sonra insanlar dağılışdılar; halbuki onlardan möhkəm və sarsılmaz əhd-peymanlar alınmışdı.
Lakin sonra onların bir qrup üsyankar və təkəbbürlü şəxsi bir-biri ilə həmfikir və həmrəy oldular və dedilər:
“Əgər Məhəmmədin (səlləllahu əleyhi və alihi və səlləm) başına bir hadisə gəlsə və dünyadan köçsə, xilafət məsələsini Əlinin əlindən alacağıq və heç vaxt onun xilafətə çatmasına imkan verməyəcəyik.”
Uca Allah onların niyyətindən xəbərdar idi. Buna baxmayaraq, həmin şəxslər Rəsulullahın (səlləllahu əleyhi və alihi və səlləm) yanına gəlir və deyirdilər:
“Allahın yanında, sənin yanında və bizim yanımızda Allahın məxluqları arasında ən sevimli olan şəxsi bizim üzərimizə rəhbər təyin etdin. O, bizi işlərimizə hakim kəsiləcək zalımlardan və ədalətsiz hökmdarlardan ehtiyacsız etdi.”
Lakin Allah onların qəlblərində olanlardan xəbərdar idi. Onlar bu sözlərinin əksinə olaraq, daxilən bir-biri ilə əlbir olmuş, Əliyə (əleyhis-salam) qarşı düşmənçilikdə israr etmiş və xilafəti onun həqiqi sahibindən geri almağa qərar vermişdilər.
Allah Öz Peyğəmbəri Məhəmmədi (səlləllahu əleyhi və alihi və səlləm) onların niyyətindən xəbərdar edərək buyurdu:
“Ey Məhəmməd! Bəzi insanlar deyirlər: «Biz Allaha iman gətirdik» — yəni Əlini ümmətinə İmam, rəhbər və onların işlərini idarə edən şəxs təyin etməyi sənə əmr edən Allaha iman gətirdik. Halbuki onlar əslində buna iman gətirməyiblər. Əksinə, sənin və Əlinin (əleyhis-salam) aradan götürülməsi üçün əlbir olmaq barədə düşünür və sənin başına bir hadisə gəldiyi təqdirdə Əliyə qarşı itaətsizlik etmək barədə öz aralarında əhd bağlayıblar.” (1)
Bəd niyyətlərin ifşa olunması
Allah Mütəqilər Mövlasının əleyhdarlarının daxili niyyətlərini üzə çıxarmaqla, Qədir günü onların məkr və hiylələrinin ifşa edilməsi və Sonuncu Peyğəmbərin (səlləllahu əleyhi və alihi və səlləm) hiyləgərləri məzəmmət etməsi vasitəsilə Əmirəlmömininin (əleyhis-salam) imamətinin haqq olduğunu bir daha təsdiqləmişdir.
İmam Həsən Əskəri (əleyhis-salam) İmam Musa Kazimdən (əleyhis-salam) nəql edərək buyurmuşdur:
«Onların Əmirəlmöminin Əliyə (əleyhis-salam) qarşı qurduqları sui-qəsd, boşboğazlıqları və bəd niyyətləri barədə xəbər Rəsulullaha (səlləllahu əleyhi və alihi və səlləm) çatdı. Peyğəmbər onları yanına çağırdı və məzəmmət etdi.
Lakin onlar imanlarını sübut etməyə çalışdılar. Onlardan biri dedi:
“Ey Allahın Rəsulu! Allaha and olsun, indiyədək heç bir beyətə bu beyət qədər əmin olmamışdım. Ümid edirəm ki, Allah bu beyətə görə mənim üçün cənnət qəsrlərindən bir qapı açacaq və məni oranın ən üstün sakinlərindən və məskunlarından qərar verəcək.”
İkincisi dedi:
“Atam-anam sənə fəda olsun, ey Allahın Rəsulu! Yalnız bu beyətdən sonra cənnətə daxil olacağıma və cəhənnəmdən xilas olacağıma əmin oldum. Allaha and olsun, bu beyətdən boyun qaçırmağım və ondan üz döndərməyim müqabilində mənə veriləcək heç bir hədiyyə və mükafat məni sevindirməz. Hətta bütün yer üzünü və göyləri parlaq mirvarilər və qiymətli cəvahiratla doldursalar belə.”
Üçüncüsü dedi:
“Ey Allahın Rəsulu! Allaha and olsun, bu beyətdən sonra ruhumdakı qorxunun yerini sevinc tutdu, qəlbimdə Uca Allahın cənnətinə ümid qanad açdı. Əmin oldum ki, yer üzündəki bütün insanların günahlarının yükü mənim üzərimdə olsa belə, bu beyət vasitəsilə onların hamısından təmizlənmişəm.”
Sonra öz sözlərinin doğru olduğuna and içdi və əksini Rəsulullaha (səlləllahu əleyhi və alihi və səlləm) çatdıran şəxsə lənət oxudu. Digərləri də bu üç şəxsdən sonra buna bənzər sözlər söylədilər.
Uca Allah Bəqərə surəsinin 9-cu ayəsində — “Allahı və iman gətirənləri aldatmağa çalışırlar, halbuki yalnız özlərini aldadırlar və bunu dərk etmirlər” — münafiqlərə xas olan hiylə və məkrə işarə edərək həzrət Məhəmmədə (səlləllahu əleyhi və alihi və səlləm) buyurur:
“Yuxadiunəllah” — yəni həqiqi etiqadlarına zidd olan şeylərə and içməklə Allahın Rəsulunu aldatmağa çalışırlar.
“Vəlləzinə amənu” — yəni Əmirəlmöminin Əlinin (əleyhis-salam) onların sərvəri və rəhbəri olduğu möminləri də aldatmağa çalışırlar.
Sonra buyurur:
“Və ma yəxdəunə illə ənfusəhum” — yəni onların hiyləsi yalnız özlərinə zərər yetirir. Çünki Uca və Müqəddəs Allah onlardan və onların yardımından ehtiyacsızdır. Əgər Haqq-Təala onlara möhlət verməsəydi, heç vaxt belə həyasızlıq və üsyankarlıq etməyə qüdrətləri çatmazdı.
“Və ma yəşurun” — yəni məsələ belə idi. Allah Öz Peyğəmbərini onların ikiüzlülüyündən, küfründən və yalançılığından xəbərdar etdi və onlara zalımlar və əhdlərini pozanlar sırasına daxil olmaqla lənət oxumasını əmr etdi. Elə bir lənət ki, dünyada onlardan ayrılmayacaq və Allahın seçilmiş bəndələrinin dillərində davam edəcəkdir. Axirətdə isə onlar Allahın ən şiddətli əzabına düçar olacaqlar.» (2)
Vəhyin nifaqa qarşı göstərişi
Qədir günü bir qrup insanın nifaqı üzə çıxdıqdan sonra vəhy mələyi nazil oldu ki, Allahın əmri ilə Sonuncu Peyğəmbərin canişini olan Əmirəlmömininin (əleyhis-salam) kainatda ilahi hakimiyyətinin təcəllisi gerçəkləşsin. Bu hadisə vilayət məsələsində ilahi qüdrətin təzahürü idi ki, nifaqın aqibəti və Əmirəlmömininin (əleyhis-salam) əzəməti aşkara çıxsın.
İmam Həsən Əskəri (əleyhis-salam) İmam Musa ibn Cəfərdən (əleyhis-salam) belə nəql etmişdir:
«Həmin üsyankar dəstə üzr istəmək üçün Rəsulullahın (səlləllahu əleyhi və alihi və səlləm) hüzuruna gəldikdə, həzrət böyük alicənablıq göstərərək onların zahirdə nümayiş etdirdikləri üzrxahlığı qəbul etdi və batinlərini Allaha həvalə etdi.
Bu zaman Cəbrail nazil olaraq dedi:
“Ey Məhəmməd! Uca Allah sənə salam göndərir və buyurur: Əli (əleyhis-salam) barəsində, onunla bağladıqları beyəti pozduqlarına görə üzr istəmək və ona qarşı çıxmaq üçün zəmin hazırlamalarına görə bəraət qazanmağa çalışmaq məqsədilə sənin yanına gəlmiş zalımları bayıra çıxar ki, onlar üçün heyrətamiz bir hadisə aşkar olsun.
Qoy bilsinlər ki, Allah Əlini (əleyhis-salam) o qədər əziz və möhtərəm etmişdir ki, yeri, göyləri, dağları və digər məxluqlarını onun əmrinə tabe etmişdir. Beləliklə, onu sənin tutduğun məqama yüksəltmiş, sənə verdiyi məqamın eynisini ona da bəxş etmişdir.
Qoy bilsinlər ki, Allahın vəlisi Əli (əleyhis-salam) onlardan ehtiyacsızdır. Onlar Əli (əleyhis-salam) ilə rəftarlarının cəzasını ödəməkdən, Allah istəmədikcə, xilas ola bilməzlər.
İşləri hamının ixtiyarında olan Allahdır və Əli (əleyhis-salam) bu yolda Onun səylə çalışan bəndəsidir. İşlərin hikməti Onun yanındadır və Əli (əleyhis-salam) də bu əsasda Onun icraçısı və əmrlərinin həyata keçiricisidir.”»
Mütəqilər Mövlasının məqamının izahı
İmam Həsən Əskəri (əleyhis-salam) nəqlin davamında bildirir ki, Rəsulullah (səlləllahu əleyhi və alihi və səlləm) Əmirəlmöminin Əlinin (əleyhis-salam) vilayətini qəbul etməklə səadət və bədbəxtlik arasındakı əlaqəni belə izah etmişdir:
«Sonra Rəsulullah (səlləllahu əleyhi və alihi və səlləm) Əmirəlmöminin Əli (əleyhis-salam) barəsində və ona qarşı qurduqları sui-qəsdə görə üzr istəmək üçün yanına gəlmiş həmin dəstəyə xitab edərək onların həzrətlə birlikdə bayıra çıxmalarını əmr etdi.
Böyük Peyğəmbər Mədinədə bir dağın yamacında dayandı və Əmirəlmöminin Əliyə (əleyhis-salam) buyurdu:
“Ey Əli! Uca Allah bunlara sənin dostların və yardımçıların olmağı, sənə xidmət göstərmək üçün səy göstərməyi və sənə itaət etməyə çalışmaq əmrini vermişdir. Onların xeyri sənə tabe olmalarındadır. Belə etdikləri təqdirdə Allahın cənnətində əbədi hökmdarlar kimi nemət və rifah içində yaşayacaqlar. Onların zərəri isə sənə qarşı çıxmalarındadır. Belə etdikləri təqdirdə Allahın cəhənnəmində əbədi əzaba düçar olacaqlar.
Sonra Rəsulullah (səlləllahu əleyhi və alihi və səlləm) həmin dəstəyə buyurdu:
“Bilin! Əgər Əliyə itaət etsəniz, xoşbəxt olacaqsınız; onunla müxalifət etsəniz, bədbəxtliyə düçar olacaqsınız. Allah tezliklə görəcəyiniz şəxs və şey vasitəsilə Əlini sizdən ehtiyacsız edəcək.”
Sonra buyurdu:
“Ey Əli! Məhəmmədin və onun pak Əhli-beytinin haqqına xatir — sən Məhəmməddən sonra onların sərvərisən — Allahdan istə ki, bu dağı istədiyin hər hansı bir şeyə çevirsin.”»
Kainat Mütəqilər Mövlasının (ə) əmrinə tabedir
Peyğəmbərin (səlləllahu əleyhi və alihi və səlləm) duasından sonra Əmirəlmöminin (əleyhis-salam) əmr verdi və Allahın qüdrəti ilə bütün kainat onun qarşısında təzim etdi.
Sonra Əmirəlmöminin Əli (əleyhis-salam) əmr verdi və dağ başdan-başa gümüşə çevrildi. Ardınca dağlar həzrətə tərəf yönələrək belə dilləndilər:
«Ey Əli! Ey aləmlərin Rəbbinin elçisinin canişini! Allah bizi sənin ixtiyarına vermişdir. Əgər istəsən, bizi öz işində sərf et. Sən nə zaman bizi çağırsan, sənə cavab verəcəyik ki, bizim vasitəmizlə məqsədinə çatasan və istəyini həyata keçirəsən.»
Sonra onlar başdan-başa qızıla çevrildilər və gümüş dağların söylədikləri sözləri təkrarladılar. Ardınca müşkə, ənbərə, ətirli maddələrə, cəvahirata və yaquta çevrilərək dedilər:
«Ey Əbül-Həsən! Ey Rəsulullahın qardaşı! Biz sənin ixtiyarındayıq. Nə zaman istəsən, bizi çağır.»
Sonra Rəsulullah (səlləllahu əleyhi və alihi və səlləm) buyurdu:
«Ey Əli! Məhəmmədin və onun pak Əhli-beytinin haqqına xatir — sən Məhəmməddən sonra onların sərvərisən — Allahdan istə ki, bu dağlardakı ağacları başdan-ayağa silahlanmış kişilərə, qayaları isə şir, bəbir və gürzələrə çevirsin.»
Əmirəlmöminin Əli (əleyhis-salam) də Allahdan bunu istədi. Bundan sonra dağlar, düzənliklər, yerin çökəklikləri və yüksəklikləri başdan-ayağa silahlanmış kişilərlə doldu. Adi on min kişi belə onların bir nəfəri ilə qarşılaşmağa güc çatdıra bilməzdi. Dağlar, düzənliklər və həmin ərazilər şirlər, bəbirlər və gürzələrlə doldu.
Onların hər biri belə nida etdi:
«Ey Əli! Ey Rəsulullahın canişini! Allah bizi sənə itaət edən etmiş və sənə cavab verməyimizi bizə əmr etmişdir. Sənin tabeliyinə verdiyin hər kəsi kökündən məhv edərik. Nə zaman istəsən, bizi çağır, sənə cavab verək. Nə əmr etsən, itaət edək.
Ey Əli! Ey Rəsulullahın canişini! Allah yanında elə uca bir məqama maliksən ki, əgər Ondan istəsən, bütün yer üzünü qoç surətinə salsın, yaxud göyü yerə endirsin, ya da yeri göyə qaldırsın, şübhəsiz, bunu edər.
Əgər Ondan istəsən ki, duzlu dənizlərin suyunu şirin suya, civəyə, xardala, hər hansı bir içkiyə və ya yağa çevirsin, əlbəttə, bunu da edər.
Bu itaətsizlərin üsyankarlığına və bu təkəbbürlü insanların itaətsizliyinə görə kədərlənmə. Onları elə hesab et ki, sanki tarix səhnəsindən siliniblər və heç vaxt orada olmayıblar. Yaxud axirət səhnəsinə çıxdıqları zaman onları elə gör ki, sanki onlar həmişə orada olublar.
Ey Əli! Bil ki, onları küfrlərinə, pis əməllərinə və sənin əmrinə itaətsizliklərinə baxmayaraq möhlətə buraxan Allah, Zül-Əvtad Firona, Nəmrud ibn Kənana və ilahlıq iddiasında olan digər üsyankarlara da möhlət verən Allahdır. Eləcə də, bütün azğınlıqların başlanğıcı olan ən itaətsiz üsyankar — Şeytana — möhlət verən Odur.
Nə sən, nə də onlar bu keçici dünyada qalmaq üçün yaradılmısınız. Siz əbədi dünyaya səfər etmək üçün dünyaya gəlmisiniz və bir aləmdən digər aləmə köçəcəksiniz.
Sənin Rəbbinin onları himayə edəcək birinə ehtiyacı yoxdur. O istəyir ki, sən onların arasında öz üstünlüyünü nümayiş etdirəsən və məqamının ucalığını onlara göstərəsən. Əgər Rəbbin istəsəydi, onları hidayət edərdi.»
Nifaqın Qurani təfsiri
İmam Həsən Əskəri (əleyhis-salam) rəvayətin davamında Mütəqilər Mövlasının vilayətinə qarşı çıxanların haqq yoldan daha da uzaqlaşmasından və Allahın nişanələrini, möcüzələrini gördükdə onlardan üz döndərmələrindən bəhs etmişdir.
Sonra İmam Həsən Əskəri (əleyhis-salam) buyurdu:
«Lakin həmin səhnəni görmək onların qəlblərinə, Məhəmmədə (səlləllahu əleyhi və alihi və səlləm) və Əmirəlmömininə (əleyhis-salam) qarşı həsəd və kin səbəbilə bədənlərində artıq mövcud olan xəstəliyin üzərinə yeni bir xəstəlik gətirdi.
Bu zaman Uca Allah Bəqərə surəsinin 10-cu ayəsində — “Onların qəlblərində xəstəlik vardır və Allah da onların xəstəliyini artırmışdır. Yalan söylədiklərinə görə onlar üçün ağrılı bir əzab vardır” — əhdlərini pozanların qəlblərindəki nifaqa işarə edərək Sonuncu Peyğəmbərə buyurdu:
“Fi qulubihim marəzun” — yəni sənin Əmirəlmömininlə (əleyhis-salam) bağlı onlardan beyət almağına görə həmin iddialı, üsyankar və əhdlərini pozan şəxslərin qəlblərində xəstəlik vardır.
“Fəzadəhumullahu marəzən” — yəni onlara göstərdiyin həmin nişanələr və möcüzələr səbəbindən qəlbləri daha da çaşqınlığa düşdü.
“Və ləhum əzabun əlimun bimə kənu yəkzibun” — yəni “Biz öz əhd və peymanımıza sadiqik” deyə söylədikləri yalanlara görə onlar üçün ağrılı bir əzab vardır.» (3)
Mənbələr
- Təfsiri-İmam Həsən Əskəri (əleyhis-salam), səh. 111, hədis 58.
- Təfsiri-İmam Həsən Əskəri (əleyhis-salam), səh. 113, hədis 59.
- Təfsiri-İmam Həsən Əskəri (əleyhis-salam), səh. 114, hədis 60.
