İslam Peyğəmbərinin şəhadəti ilə bağlı ürəkağrıdıcı xəbər Mədinədə yayıldıqdan sonra, Əmirəlmöminin Əli (əleyhis-salam) Allah Rəsulunun pak mübarək cənazəsinin dəfni ilə məşğul olduğu bir vaxtda bir qrup mühacir və ənsar xilafət xələtinə sahib olmaq məqsədilə Səqifədə bir araya gəldilər və Xatəmül-Ənbiyanın vəsiyyətinə zidd olaraq, nəhayət, Əbu Bəkri seçdilər.
Hicri 11-ci ilin səfər ayının sonlarında, Allah Rəsulunun (sallallahu əleyhi və alih) şəhadətindən sonra Əmirəlmöminin Əli (əleyhis-salam) Həzrətin pak mübarək cənazəsinin yanında olduğu bir vaxtda, Bəni-Saidə Səqifəsi adlanan məkanda bir qrup mühacir Əbu Bəkri seçmək, bir qrup ənsar isə Səd ibn Übadəni dəstəkləmək məqsədilə bir araya gəldi. Onlar xilafəti öz istədikləri şəxsə həvalə etmək üçün toplaşmışdılar.
Bu toplantıda Bəni-Haşim və Əhli-beytdən heç bir nümayəndə iştirak etmirdi. Bu beyət Xatəmül-Ənbiya Peyğəmbərin (sallallahu əleyhi və alih) Qədir-Xumda etdiyi vəsiyyətə zidd idi və Əmirəlmöminin Əlinin (əleyhis-salam) haqqının qəsb edilməsinə yönəlmiş çevrilişin başlanğıcı, eləcə də müsəlmanlar arasında yaranan ən böyük parçalanma və ixtilafın təməli oldu.
Səqifənin mənası
«Səqifə» sözünün mənası üstüörtülü eyvan və ya kölgəlik deməkdir. Bura Allah Rəsulunun (sallallahu əleyhi və alih) məscidinin yanında yerləşən və Mədinədə ənsarın toplaşdığı məkanlardan biri hesab olunurdu.
Xilafət məsələsi üzərində ixtilaf
İslam Peyğəmbərinin səhabələrindən biri olan Əbdürrəhman ibn Əbu Əmrə Ənsari həmin gün Səqifə hadisəsinin başlanmasını və ənsarla mühacirlər arasında xilafət məsələsi ilə bağlı müzakirələri belə nəql etmişdir:
«Peyğəmbərin (sallallahu əleyhi və alih) şəhadətindən sonra ənsar Bəni-Saidə Səqifəsində bir araya gəldi və rəhbərliyi Səd ibn Übadəyə həvalə etmək qərarına gəldi. Səd xəstə idi və yüksək səslə danışa bilmirdi. Buna görə də onun yaxınlarından biri onun dediklərini orada iştirak edənlərə təkrar edirdi.
Səd Allaha həmd-səna etdikdən sonra ənsara xitab edərək dedi ki, siz İslamda öncüllərdən olmusunuz və başqalarının sahib olmadığı üstünlüklərə maliksiniz. Peyğəmbər (sallallahu əleyhi və alih) təxminən on il ərzində insanları Allaha ibadət etməyə və bütpərəstliyi tərk etməyə dəvət etdi. Möminlərdən az bir qismi ona yardım etdi. Nəhayət, Allah sizin vasitənizlə dininin qələbəsini təmin etdi. Siz Xatəmül-Ənbiyanı və dini qorumaq yolunda başqalarından daha çox səy göstərdiniz. Elə bir həddə ki, ərəblər sizin qılınclarınızın gücü ilə Allahın əmrinə tabe oldular. İndi isə ümmətin rəhbərliyini öz üzərinizə götürmək sizin vəzifənizdir!»
Ənsar onun sözlərini təsdiqlədi və dedi: “Sənin fikrin doğrudur; qərar vermək sənin öhdəndədir, çünki aramızda hörmət və nüfuz sahibisən.”
Bəziləri isə dedilər: “Əgər Qüreyş mühacirləri bunu qəbul etməsələr və Biz Allah Rəsulunun yaxınlarıyıq, nə üçün bizə qarşı çıxırsınız?’ desələr, biz təklif edərik ki, bir əmir sizdən, bir əmir də bizdən seçilsin. Bundan azına razı olmayacağıq.”
Səd ibn Übadə bu təklifi eşitdikdə dedi: “Bu təklif sizin zəifliyinizin göstəricisidir.”
Ömərin Peyğəmbərin evinə gedərək Əbu Bəkrə xəbər verməsi
Ömər Allah Rəsulunun evinə getdi ki, Əbu Bəkrə xəbər versin. Həmin vaxt Əmirəlmöminin (əleyhis-salam) Xatəmül-Ənbiya Peyğəmbərin mübarək cənazəsinin dəfn işləri ilə məşğul idi. Əbu Bəkr evdən çıxdıqda Ömər ona dedi:
«Elə bir hadisə baş verib ki, bundan xəbərdar olmağınız lazımdır.»
Əbu Bəkr ənsarın xilafəti Səd ibn Übadəyə həvalə etmək niyyətində olduğunu eşitdikdə, Əbu Übeydə ilə birlikdə Səqifəyə getdi. Ömər danışmaq istəyirdi, lakin Əbu Bəkr dedi:
«İcazə ver, əvvəlcə mən danışım.»
Əbu Bəkr Allaha həmd-səna etməklə sözə başlayaraq dedi:
«Allah Məhəmmədi (sallallahu əleyhi və alih) insanları hidayət etmək, yalnız Ona ibadət etməyə çağırmaq və özlərindən düzəltdikləri digər məbudları tərk etdirmək üçün Öz Rəsulu olaraq göndərdi.»
Sonra «Yunus» surəsinin 18-ci ayəsini oxudu:
«Onlar Allahdan başqa özlərinə nə zərər, nə də fayda verə bilən şeylərə ibadət edir və deyirlər: “Bunlar Allah yanında bizim şəfaətçilərimizdir.”»
Daha sonra «Zumər» surəsinin 3-cü ayəsini oxudu:
«Biz onlara yalnız bizi Allaha daha da yaxınlaşdırsınlar deyə ibadət edirik.»
Sonra Əbu Bəkr sözünə belə davam etdi:
«Ərəblər üçün ata-babalarının dinini tərk etmək çətin bir iş idi. Buna görə də Allah ilkin mühacirlərdən bir dəstəni seçdi ki, Allah Rəsuluna yardım etsinlər və çətinliklərə səbir göstərsinlər. Hamının müxalifət etməsinə baxmayaraq, onlar saylarının azlığından və öz qövmlərinin müxalifətindən qorxmadılar və yer üzündə Allaha ilk ibadət edənlər oldular. Onlar Allah Rəsulunun yaxınları idilər və xilafətə layiq idilər.
Ənsar da Allahın dininə və Rəsuluna yardım etmək üçün meydana çıxdı və Allah onları seçdi.
Biz əmir, siz isə vəzir olun. Sizinlə məsləhətləşməkdən çəkinilməyəcək və sizin iştirakınız olmadan heç bir iş həyata keçirilməyəcək.»
Münzir ibn Hübab ayağa qalxaraq dedi:
«Ey ənsar! İşlərinizin idarəsini öz əlinizə alın.»
Daha sonra ayağa qalxaraq Əbu Bəkrlə beyət etdi. Əsləm qəbiləsinin Əbu Bəkrə beyət etməsi ilə Səd ibn Übadənin planı uğursuzluğa düçar oldu. Ömər onları gördükdə qələbənin təmin olunduğuna əmin oldu.
Səd ibn Übadə beyət etmək üçün göstərilən təzyiqə müqavimət göstərdi və ölənədək mübarizə aparacağını, heç vaxt beyət etməyəcəyini bildirdi. Bəşir ibn Səd onun öz halına buraxılmasını təklif etdi, çünki onun artıq təhlükə təşkil etmədiyini düşünürdü. Səd cəmiyyətdən uzaqlaşdı və Əbu Bəkr vəfat edənədək bu vəziyyətdə qaldı.[1]
Məcburi beyət
Səqifə şurasının çevrilişindən və xilafətin qəsb edilməsindən sonra bəzi səhabələr Əbu Bəkrlə beyət etməkdən imtina etdilər. Bu şəxslərdən biri də Xatəmül-Ənbiya Peyğəmbərin məşhur səhabələrindən olan Bəra ibn Azib idi. O, Əbu Bəkrlə beyət etməyi qəbul etmədi.
Bəra ibn Azib Əbu Bəkr üçün beyət alınmasının necə həyata keçirildiyini belə nəql etmişdir:
«Mən həmişə Bəni-Haşimə məhəbbət bəsləmişəm. İslam Peyğəmbəri (sallallahu əleyhi və alih) vəfat etdikdə qorxurdum ki, Qüreyş hakimiyyəti Bəni-Haşimdən alsın. Bu narahatlıq və Peyğəmbərin vəfatından doğan hüzn məni balasını itirmiş dişi dəvə kimi olduqca iztirablı etmişdi.
Daim Bəni-Haşimin evinə gedirdim. Onlar Peyğəmbərin mübarək cənazəsinin yanında idilər. Eyni zamanda Qüreyşin rəhbərlərinə də diqqət yetirirdim və gördüm ki, Əbu Bəkr və Ömər camaatın arasında yoxdur. Birdən eşitdim ki, insanlar Bəni-Saidə Səqifəsində toplaşıb Əbu Bəkrlə beyət ediblər.
Sonra Əbu Bəkr Ömər və digər şəxslərlə birlikdə Səqifədən gəldi. Onlar Yəmən paltarlarını geyinmiş halda küçələrdə dolaşırdılar.
Qarşılarına çıxan hər kəsi zorla tutub özləri ilə aparır, onun əlindən çəkərək qabağa gətirir və əlini Əbu Bəkrin əlinin üzərinə qoyurdular ki, onunla beyət etsin; istər buna razı olsun, istərsə də imtina etsin!»[2]
Əhli-sünnənin baxışında Səqifə
Əhli-sünnə tərəfindən ən mötəbər hədis kitabları hesab edilən Buxari və Müslim öz «Səhih» kitablarında Səqifə hadisəsi barədə belə nəql etmişlər:
«Ənsar Bəni-Saidə Səqifəsində bir araya gələrək Səd ibn Übadə ilə beyət etmək istədi. Lakin Əbu Bəkri, Öməri və digər mühacirləri bu toplantıdan xəbərdar etmədilər.
Əbu Bəkr və Əbu Übeydə bu toplantıdan xəbər tutduqda tələsik oraya getdilər. Əbu Bəkr ənsara müraciətlə dedi ki, bu iki şəxsdən — Ömər və ya Əbu Übeydən — birini rəhbər olaraq qəbul etməyə razıdır.
Ömər cavab verdi: “Mən sənə üstün keçmərəm” və Əbu Bəkrə beyət etdi. Bundan sonra ənsardan bir neçə nəfər də onunla beyət etdi. Lakin Əmirəlmöminin Əli (əleyhis-salam) və Bəni-Haşim altı ay müddətində onunla beyət etməkdən imtina etdilər.»[3]
Mənbələr
[1] Biharül-ənvar, c. 28, s. 330.
[2] İbn Əbil-Hədid, Şərhi-Nəhcül-bəlağə, c. 1, s. 219; Nəsrüd-dürr fi’l-mühazərat, c. 1, s. 277.
[3] Kəşfül-mühəccə, c. 1, s. 132.
