«Zülşəhadəteyn» ləqəbi ilə tanınan Xuzeymə ibn Sabit Peyğəmbər-Əkrəmin (sallallahu əleyhi və alih) səhabələrindən və Əmirəl-möminin Əlinin (əleyhissalam) tərəfdarlarından idi. Xatəmi-ənbiya (sallallahu əleyhi və alih) onun verdiyi şəhadətin iki nəfərin şəhadəti kimi qəbul edilməsinə görə ona Zülşəhadəteyn «iki şəhadət sahibi» ləqəbini vermişdi. Nəhayət, Xuzeymə Siffeyn döyüşündə şəhid oldu.
«Xuzeymə ibn Sabit Ənsari» ənsarın görkəmli şəxsiyyətlərindən, İslam Peyğəmbərinin(sallallahu əleyhi və alih) səhabələrindən və imam Əlinin (ə) sadiq tərəfdarlarından biri idi. O, Ovs qəbiləsindən idi və Mədinədə İslamı qəbul edən ilk şəxslərdən biri olmuşdu. Həmçinin öz qəbiləsinin, yəni Bəni-Xətmə qəbiləsinin bütlərini sındırmışdı. (1)
Nəhayət, o, hicri-qəməri 37-ci ilin Səfər ayının 9-da Siffeyn döyüşündə Əmirəl-mömininin (əleyhissalam) yanında böyük şücaətlə döyüşərək şəhadətə yetişdi.
Əbu Bəkrlə beyət etməməsi
İslam Peyğəmbərinin (sallallahu əleyhi və alih) hicri-qəməri 11-ci ildə vəfatından sonra Mədinədə Səqifə Şurası təşkil olundu və Əbu Bəkr xəlifə seçildi. Bu seçim bəzi səhabələrin etirazı ilə qarşılandı və onlar Əbu Bəkrlə beyət etməkdən imtina etdilər.
Bu şəxslərdən biri Xuzeymə ibn Sabit idi. O, Xatəmi-ənbiya Peyğəmbərin (sallallahu əleyhi və alih) sadiq səhabələrindən və Əmirəl-mömininin (əleyhissalam) yaxın tərəfdarlarından biri idi. Xuzeymə ibn Sabit Əmirəl-mömininin (əleyhissalam) xilafətdə haqq sahibi olduğuna inandığı üçün Əbu Bəkrlə beyət etməkdən imtina etdi. (2)
Qədir-Xum hadisəsinə şəhadət verməsi
Əmirəl-möminin (əleyhissalam) Kufənin Rəhbə meydanında xalqdan Qədir-Xum hadisəsi barədə şəhadət vermələrini istədi. Bu hadisə zamanı Xuzeymə ibn Sabit və bir neçə digər səhabə Əmirəl-möminin Əlinin (əleyhissalam) vilayətinə şəhadət verdilər.
Əmirəl-möminin Əli (əleyhissalam) Rəhbə ərazisində insanları and içdirərək buyurdu:
«Allah Rəsulunun (sallallahu əleyhi və alih) Qədir-Xum günü buyurduğu sözləri Ondan eşidən hər kəs ayağa qalxsın. Yalnız Allah Rəsulunun (sallallahu əleyhi və alih) özündən eşidən şəxs ayağa qalxsın.»
Bu zaman on nəfərdən çox insan ayağa qalxdı. Onlardan biri Xuzeymə ibn Sabit idi. Onlar dedilər:
Şəhadət veririk ki, Allah Rəsulundan (sallallahu əleyhi və alih) belə eşitdik: “Agah olun! Həqiqətən, Uca və Əzəmətli Allah mənim vəlim və rəhbərimdir, mən də möminlərin vəlisi və rəhbəriyəm. Agah olun! Mən kimin mövlasıyamsa, Əli də onun mövlasıdır. İlahi! Onu sevəni sev, onunla düşmənçilik edənlə düşmənçilik et, onu sevənə məhəbbət bəslə və ona nifrət edənə düşmən ol, onu himayə edənə yardım et.” (3)
İmam Əli (ə) ilə beyət etməsi
Mədinədə Əmirəl-möminin (əleyhissalam) ilə xilafətə beyət İslam cəmiyyətinin tanınmış və nüfuzlu simalarının iştirakı ilə həyata keçirildi. Əmirəl-möminin (əleyhissalam) ilə beyət edənlər arasında İslam Peyğəmbərinin (sallallahu əleyhi və alih) məşhur səhabələrindən biri olan Xuzeymə ibn Sabit də var idi. (4)
Əmirəl-mömininin (əleyhissalam) mədhində şeir söyləməsi
Xuzeymə şeir söyləmək istedadına da malik idi. O, Əmirəl-möminini (əleyhissalam) mədh və müdafiə edən şeirlər yazmışdır.
İnsanlar Əmirəl-möminin Əli (əleyhissalam) ilə beyət etdikləri zaman, Xuzeymə ibn Sabit belə bir şeir söylədi:
«Biz Əli (əleyhissalam) ilə beyət etdikdən sonra Əbu Həsən fitnələrdən qorunmaqda bizə kifayətdir.
Biz onu hakimiyyət üçün ən layiqli şəxs gördük.
O, Quranı və Peyğəmbərin sünnəsini ən yaxşı bilən şəxsdir.
Qüreyş qəbiləsi arıq və çevik dəvələrə minərək onunla yarışmağa çalışsa belə, ona çata bilməz.
Onların hamısında olan bütün xeyirlər bir yerdə Əlidə (əleyhissalam) vardır. İmamın sahib olduğu gözəllik və üstünlüklər isə onların heç birində yoxdur.
Peyğəmbərin (sallallahu əleyhi və alih) yeganə vəsisi onun Əhli-beyti arasındadır. O, qədim zamanlardan Peyğəmbərin çevik süvarisi olmuşdur.
İnsanlar arasında — ən üstün qadın istisna olmaqla — namazı ilk qılan şəxs o olmuşdur və Allah lütf sahibidir.
O, elə bir qəhrəmandır ki, şiddət və dəhşətin igidlərin canını boğazına gətirdiyi hər bir hadisədə öz qövmünün qəhrəmanı olmuşdur. Kiçik barmaqlar onun qarşısında bükülür və ona tərəf işarə edir. O, hamının imamıdır. Mən kəfənə bürünənədək də bu əqidədə olacağam.» (5)
Siffeyn döyüşündə iştirakı
Xuzeymə ibn Sabit Siffeyn döyüşündə Əmirəl-möminin Əli (əleyhissalam) ilə birlikdə iştirak etmiş, lakin əvvəlcə döyüşdə birbaşa iştirak etməkdən çəkinmişdi. O, Xatəmi-ənbiya Peyğəmbərin Əmmar ibn Yasirin şəhadəti ilə bağlı verdiyi xəbərin gerçəkləşməsini gözləyirdi.
Xuzeymə ibn Sabit Ənsari Siffeyn döyüşündə iştirak edərək belə dedi:
«Əmmar öldürülənə və onun kim tərəfindən öldürüldüyünü görənədək heç bir komandirin arxasında dayanıb döyüşməyəcəyəm. Çünki Allah Rəsulundan eşitmişəm ki, buyurub: “Əmmarı zalım bir dəstə öldürəcək.”»
Əmmar öldürüldükdən sonra Xuzeymə dedi:
«İndi öz vəzifəmi yerinə yetirməyin vaxtıdır.»
Sonra döyüş meydanına yaxınlaşdı və özü də şəhid olana qədər döyüşdü. (6)
Son nəfəsinədək döyüşməsi
Xuzeymə ibn Sabitin Siffeyn döyüşündə şəhadəti döyüşün ən şiddətli mərhələlərindən birində baş verdi. Bu mərhələdə döyüşün alovu daha da şiddətlənmiş və Əmirəl-möminin Əlinin (əleyhissalam) qoşunlarına ağır zərbə dəymişdi. Lakin onun şəhadəti İslam yolunda sədaqət və fədakarlığının göstəricisi idi.
Siffeyn döyüşündə Əmmar və İbn Teyhan şəhid olduqdan sonra Xuzeymə meydana çıxaraq belə bir rəcəz söylədi:
«Gözləyən insanın həyata nə qədər ümidi ola bilər? Halbuki insanlar başqalarının öhdəsinə buraxılıb və onların arasında varislər də vardır. Bu, Əlidir. Kim ondan üz döndərsə, əhdini pozmuşdur.»
Sonra şəhid olana qədər döyüşdü. (7)
Xuzeymənin öz mövlasının yanında məqamı
Siffeyn hadisəsindən sonra Əmirəl-möminin (əleyhissalam) Kufədəki xütbələrindən birinin bir hissəsində özünün xüsusi səhabələrindən bir neçəsinin adını kədər və həsrətlə çəkdi. Zülşəhadəteyn də onların arasında idi.
Əmirəl-möminin (əleyhissalam) buyurdu:
«Bəli, Siffeyn döyüşündə qanları tökülən həmin qardaşlar heç bir zərərə uğramadılar. Baxmayaraq ki, bu gün aramızda deyillər ki, onların yeməyi qəm-qüssə, içkisi isə ürək qanı olsun. Allaha and olsun, onlar Allahla görüşdülər və Allah da onların mükafatını verdi. Onları qorxu və çətinlik dövründən sonra Öz əmin-amanlıq yurdunda yerləşdirdi.
Haqq yolunda gedən və haqq uğrunda can verən qardaşlarım haradadır? Əmmar haradadır? İbn Teyhan haradadır? Zülşəhadəteyn (Xuzeymə ibn Sabit) haradadır? Onlar kimi fədakarlıq əhdinə sadiq qalan və başları zalımlara göndərilən digər qardaşları haradadır?»
Sonra mübarək saqqalından tutaraq uzun müddət ağladı və buyurdu:
«Ah, Quranı oxuyan, ona əsasən hökm verən, Allahın vacib buyurduqları barədə düşünərək onları yerinə yetirən, ilahi sünnələri dirildib bidətləri məhv edən, cihad çağırışını qəbul edən, rəhbərinə etimad göstərib ona tabe olan qardaşlarıma görə necə də heyif!»
Daha sonra uca səslə buyurdu:
«Cihad! Cihad, ey Allah bəndələri! Mən bu gün qoşun hazırlayıram. Kim Allaha qovuşmağa həvəslidirsə, bizimlə birlikdə çıxsın!» (8)
Mənbələr
- İbn Əsir, Əsədül-qabə fi mərifətis-səhabə; İbn Həcər Əsqəlani, Əl-İsabə fi təmyizis-səhabə.
- Əs-Səhih min sirətin-Nəbiyyil-Əzəm, cild 33, səh. 304.
- Əvalimül-ülum, cild 15, səh. 236.
- Ət-Təbəqatül-kübra, cild 3, səh. 22.
- Biharül-ənvar, cild 32, səh. 34.
- Kəşfül-ğummə fi mərifətil-əimmə, cild 1, səh. 260.
- Biharül-ənvar, cild 32, səh. 587.
- Nəhcül-bəlağə, 182-ci xütbə.
