Bəzi tədqiqatçılar, o cümlədən Seyid Cəfər Bəhrululum öz kitabı Tuhfətu əl-Alədə və digər tədqiqatçılar sonrakı dövrlərdə səhvən belə düşündülər ki, bu Davud, 133 Hicri ildə vəfat etmiş və Abbasi Xəlifəsi Əbu əl-Abbas Səffah dövründə Küfənin valisi olmuş Davud ibn Əli Abbasi ilə eynidir.
Qeyd etmək lazımdır ki, Dr. Salah Fərtusi öz kitabı Əmirəlmömininin (ələyhis-salam) qəbr və zərihində bu şübhəni aradan qaldırmış və sandığın sahibinə dair düzgün fikrini belə ifadə etmişdir:
“Görünür, bir çox müəlliflər Davud Abbasi sandığı barədə səhv fikrə düşmüş və yanılmışlar. Bu hadisə çox diqqət tələb edir. Çünki bu sandığın sahibi Davud Abbasi 273 Hicri / 886 Miladi ilində Küfədə yaşayırdı, heç də Səffah və Mənsurun əmisi olan və 133 Hicri / 751 Miladi ildə vəfat etmiş Davud ibn Əli deyil… Davud ibn Əli heç vaxt bu sandığın qoyulmasına əmər verməmiş və müqəddəs qəbrin qazılmasını nəzərdə tutmamışdır. Əslində qəbrin qazılmasına əmər verən şəxs, 3-cü əsrin görkəmli simalarından olan Davud Abbasi idi ki, 273 Hicri / 886 Miladi ildə Küfədə yaşayırdı.”[1]
Hadisənin təfsili – Müqəddəs qəbrin qazılması
Bu xəbər Şeyx Tusinin Təzhib əl-Əhkam kitabında qeyd olunmuşdur [2].
Seyid Əbdülkərim ibn Tavus həmin rəvayəti eynilə Fərhət adlı kitabının on beşinci fəsilində gətirmiş və bunu müqəddəs qəbrin fəzilətlərinə dair dəlil kimi izah etmişdir:
“Əmim Seyid Rəziuddin Əli ibn Musa ibn Tavus, eləcə də Nəcmid-Din Əbu əl-Qasim ibn Səid və Nicəbud-din Yahya ibn Səid fəqihlərdən hamısı Məhəmməd ibn Abdullah ibn Zəhra əl-Hüseyni-dən, o da Məhəmməd ibn əl-Hasən əl-Əlavi əl-Hüseyni-dən, o da Qütb əl-Ravəndi-dən, o da Məhəmməd ibn Əli ibn əl-Həsən Hilli-dən, o da Tusi-dən (mən onun yazısını sözbə-söz köçürürəm), o da Müfid Məhəmməd ibn Numan-dan, o da Məhəmməd ibn Əhməd Davud-dan, o da Əbu əl-Həsən Məhəmməd ibn Tamam Küfə-dən belə eşitmişdir:
Əbu əl-Həsən Əli ibn əl-Həsən ibn əl-Həccac, bizə dedi ki: Biz əmim Əbu Abdullah Məhəmməd ibn İmran ibn əl-Həccacın məclisində oturmuşduq. O məclisdə Küfənin bir qrup əhli-şəriət şeyxi də iştirak edirdi, o cümlədən Əbbas ibn Əhməd Abbasi. Onlar, əmimə salam vermək üçün toplaşmışdılar. O, Səqifə hadisəsi zamanı Əbu-Əbdilillah Hüseyn ibn Əlinin (əleyhimus-salam) yanında Zilhiccə 237 Hicri ilində iştirak etmişdi. Onlar outran halda danışarkən İsmayıl ibn İsa Abbasi məclisə daxil oldu, oturanlar onun üzünə baxıb qorxdular. İsmayıl bir qədər oturdu, sonra başqalarəna üz çevirdi və dedi:
“Ey dostlar! Allah sizi şərəfləndirsin, görünür ki, mən gəlməklə söhbətinizi kəsdim.”
Əbu əl-Hasən Əli ibn Yahya Süleymani – şeyx və böyük adamlardan biri – dedi: “Xeyr, and olsun Allaha, ey Əbu Abdullah, belə deyil.” Sonra İsmayıl dedi: “Ey dostlar! Bilin ki, mən söylədiklərimə görə Allaha qarşı məsuliyyət daşıyıram və dediklərim mənim tam etiqadım və inanclarımdır.” Sonra o, qohumlarının canına and içdi ki, yalnız Əli ibn Əbu Talib (ələyhis-salam) və Əhli-beytə inanır və onları tək-tək adlarını çəkərək, başqasına iman etmir.
Dostları onunla səmimi söhbət etdi və saysız suallar verdilər. O, onlara dedi:
“Biz cümə günü namazdan sonra əmim Davudla birlikdə məsciddən dönürdük. Evlərimizə çatmamış yol boş olduqda, bizə dedi: Gün batmadan hər kəs mənim yanımda olsun, heç kim gecikməsin. – O anda o, Bəni-Haşimə qarşı alov kimi idi. Biz dərhal yanına qaçdıq, o bizi gözləyirdi. Dedi: Filan və filan gəlsin – iki nəfər atları ilə gəldi.
O, bizə dedi:
“Hamınız toplaşın, dərhal atlara minib gedin və Cəmli də özünüzlə götürün.”
(Cəml – qaradərili bir qulluqçu idi, gücü ilə tanınırdı.)
Sonra bizi həmin qəbrin yanına apardı ki, insanlar onun möcüzələrinə heyran olmuşdu və deyirdilər ki, bu, Əmirəlmöminin Əlinin (ələyhis-salam) qəbridir. Qəbrin qazılmasını və içindəkilərin hamısını mənə gətirməyi əmr etdi.
Biz göstərilən yerə getdik və dedik ki, əmr olunanı edək. Qazıcılar qazmağa başladılar və daim “La havle vela quvvete illa billah” deyə mırıldanırdılar. Biz kənarda dayandıq. Beş zira dərinlik qazdıqdan sonra sərt bir yerə çatdılar. Dedilər:
“Biz sərt bir şeylə qarşılaşdıq, onu öz gücümüzlə qıra bilmirik.”
O qaradərili (Cəml) aşağı endirildi, baltanı götürdü və güclü bir zərbə vurdu, o qədər səs çıxdı ki, bütün səhranı əhatə etdi.
O, ikinci zərbəni vurdu, bu dəfə daha yüksək səs eşidildi. Üçüncünü vuranda səs bütün səhrada yayıldı. Qulluqçu qışqırdı. Biz qalxdıq və yanına getdik. Digərlərinə dedik: “Soruşun, ona nə olub?” O cavab vermir, yalnız yardım istəyərək ağlayırdı. Sonra onu ip ilə qaldırdılar. Birdən gördük ki, dirsəkdən barmaqlarına qədər hamısı qan içindədir və danışa bilmir. Onu qatıra mindirdik və oradan qaçdıq. Qan sağ qolunun dirsəyindən axmağa davam etdi, əmimə çatdıqda o dedi: “Niyə geri dönmüsünüz?”
Biz izah etdik və o dərhal qibləyə tərəf dönüb etdiyi hərəkətlərdən tövbə etdi və getdiyi yol üçün Allahdan bağışlanma istədi. O gecə atına minib Əli ibn Müsəbb ibn Cabir-in yanına getdi. Ondan qəbrin üstünə sandıq qoymasını istədi, lakin baş verənlərdən xəbərdar etmədi. Sonra birini göndərdi ki, həmin quyunu doldursun və sandığı ora qoysun. Amma qaradərili qulluqçu o anda dünyasını dəyişdi.”[3]
Daha yaxşı izah və açıqlama üçün qeyd etmək lazımdır ki, Dr. Əbdülxadi İbrahimi öz kitabı “Qütb əl-Dairətu İmam Əli ibn Əbu Talibdə (ə)” belə yazır:
Şeyx əl-Təifə Əbu Cəfər Tusinin rəvayətini, hansı ki İbn Tavus tərəfindən nəql olunub, daha dərindən araşdırıb incələdikdə, görürük ki, həmin şəxs Davut ibn Əli Abbasi, Səffahın əmisi deyil, əksinə o, İsmayıl ibn İsa Abbasinin əmisi Davutdur.
Rəvayətin əvvəlində qeyd olunan tarix (o, Səqifə hadisəsi zamanı Əbu Abdullah Hüseyn ibn Əlinin (əleyhimus-salam) yanında Zilhiccə 237 Hicri ilində iştirak etmişdi) bizə dəyərli məlumat verir: qəbrin qazılması və sandığın oraya qoyulması hadisəsi 273 Hicri ilində, Əl-Mutəmid xəlifəliyi dövründə (256–279 Hicri) baş vermişdir və bu, Səffah dövrünə aid deyil (132–136 Hicri). Əgər tarixçilər bu rəvayəti bir az diqqətlə və araşdırma ilə oxusaydılar, bu böyük səhvə yol verilməzdi [4].
Bu sandıq təxminən on il müddətində həmin yerdə saxlanıldı, ta ki Səyyid Məhəmməd ibn Zeyd əl-Dai əl-Hasəni 283 hicri ilində Əmirəlmömininin (ələyhis-salam) məqbərəsini yenidən bərpa etmək üçün tədbir gördü. O, sandığı yerindən çıxarmadı, əksinə həmin sandığın üzərində yeni bir bina inşa etdi.
Fərhət əl-Qura kitabında Əbu əl-Hasən ibn əl-Həccacdan nəql olunur:
“Biz bu sandığı və onun maraqlı hadisəsini Əl-Həsən ibn Zeyd əl-Dai onu tikməzdən əvvəl gördük və eşitdik.” [5]
Bu rəvayətdə baş vermiş səhv əhəmiyyətsiz deyil. Çünki rəvayət binanın tikilməsini Əl-Həsən ibn Zeyd əl-Daiyə aid edir, amma əslində bu bina onun qardaşı Məhəmməd ibn Zeyd əl-Dai tərəfindən inşa edilmişdir. Bu həqiqət bir çox rəvayətdə, o cümlədən İbn Tavus və digər alimlər tərəfindən də qeyd olunmuşdur.
İstinadlar
[1] Mərqəd və Zərrih Əmirəlmöminin Ələyhissalam: səh. 154-161.
[2] Təzhib əl-Ahkam, c. 6, səh. 88-89.
[3] Fərhət əl-Ğura fi Təyin Qəbr Əmirəlmöminin Əli Ələyhissalam: səh. 300-304.
[4] Qütb əl-Dairə: İmam Əli ibn Əbu Talib Ələyhissalam: səh. 47-48.
[5] Fərhət əl-Qurri fi Təyin Qəbr Əmirəlmöminin Əli Ələyhissalam: səh. 304.
Mənbələr
- Mərqəd və Zərrih Əmirəlmöminin Ələyhissalam, Salah Mehdi əl-Fərtusi, İqtisadi və Mədəni İşlər Bölməsi / Əl-Əlavi Möqəddəs Qübbəsi, Nəcəf əl-Əşrəf, ikinci nəşr, 1431 H/2010 M.
- Təzhib əl-Ahkām, Şeyx Tusi, Dar əl-Təaruf, Beyrut, Livan, 1412 H.
- Fərhət əl-Qurri fi Təyin Qəbr Əmirəlmöminin Əli Ələyhissalam, Əbdülkərim ibn Tavus, səh. 123-124, Dar əl-Təaruf, Beyrut, Livan, 1431 H.
- Qütb əl-Dairə: İmam Əli ibn Əbu Talib Ələyhissalam, Əbdülhadi İbrahimi, Nəbrəs Mətbəəsi, Nəcəf əl-Əşrəf, 1434 H/2013 M.
