Məsum imamlar öz rəvayətlərində axırzaman insanları üçün bəzi əlamətləri qeyd etmiş, bunların bir qismini məzəmmət, bir qismini isə tərif məqsədilə bəyan etmişlər.
Axırzaman anlayışı
“Axırzaman” ifadəsi iki ümumi mənada işlədilir:
Birincisi, Peyğəmbərimizin (s) doğumu ilə başlayan və Qiyamətə qədər davam edən dövrdür. Buna görə o Həzrət “axırzaman peyğəmbəri” adlandırılmışdır.
İkincisi isə İmam Zamanın (ə.f) doğumu ilə başlayan, qeyb və zühur dövrünü əhatə edən və Qiyamətə qədər davam edən zamandır.
Axırzaman insanlarının məzəmməti
Rəvayətlərdə axırzaman insanlarının bir qrupunun tənqid olunduğu bildirilir. Bu insanlar əsasən Əhli-beyt (ə) rəvayətlərinə əməl etməyənlərdir.
Əmirəlmöminin (ə) buyurur:
“Elə bir zaman gələcək ki, sözgəzdirənlər yaxın sayılacaq, pis insanlar ağıllı hesab ediləcək, ədalətli insanlar zəif sayılacaq, Allah yolunda verilən sədəqə ziyan kimi görüləcək, qohumluq əlaqələri minnətlə ediləcək, Allahın ibadəti isə lovğalanma vasitəsinə çevriləcək. Belə bir dövrdə idarəçilik qadınların məsləhəti, uşaqların rəhbərliyi və xacələrin (xidmətçilərin) idarəsi ilə həyata keçiriləcək.” (1)
Axırzaman qadınlarının vəziyyəti
Əmirəlmöminin (ə) axırzamanda qadınların vəziyyəti və bundan doğan təhlükələr barədə xəbərdarlıq etmişdir.
Əsbəğ ibn Nəbatə deyir ki, Əmirəlmömininin (ə) belə buyurduğunu eşitdim:
“Axırzaman — ən pis zamanlardır — Qiyamət yaxınlaşdığı vaxt qadınlar örtüksüz şəkildə ortaya çıxacaq, zinətləri görünəcək, açıq şəkildə cəmiyyətdə gəzib-dolaşacaqlar. Onlar dindən çıxacaq, fitnə işlərinə qarışacaq, şəhvət və ləzzət ardınca gedəcək, Allahın haramlarını halal sayacaqlar. Belə qadınlar cəhənnəmdə qalacaqlar.” (2)
Alimlərin dəyişməsi (dönüşməsi)
Axırzamanda vəziyyət dəyişəcək və həmin dövrün bəzi alimləri başqa cür davranacaqlar.
Əmirəlmöminin (ə) həmin dövrün fəqihləri haqqında buyurur: “Axırzaman fəqihləri öz nəfsi istəklərinə əsasən fətva verərlər, qaziləri bilmədikləri şeylərə hökm edərlər, onların çoxu yalan şahidlik edər. Mal-dövlət sahibi olanlar onların yanında hörmətli, kasıb olanlar isə zəlil və aşağı sayılar.” (3)
Dəccalın çıxışı
Dəccalın çıxışı böyük qiyamətin yaxınlaşmasının əlamətlərindəndir. Şiə rəvayətlərində bu hadisə İmam Məhdi (ə.f) zühuru ilə yanaşı baş verəcək mühüm bir hadisə kimi qeyd olunur.
Nəzal ibn Səmrə deyir: Əli ibn Əbu Talib (ə) bizə xütbə oxudu, Allaha həmd etdi və sonra buyurdu: “Məndən ayrılmadan öncə məndən soruşun” – bu sözünü üç dəfə təkrarladı. Bu zaman Səsəə ibn Suhan qalxıb dedi: “Ey Əmirəlmöminin! Dəccal nə zaman çıxacaq?”
Həzrət buyurdu: “Dediklərimi yadda saxla! Dəccal o zaman çıxacaq ki, insanlar namazı tərk edəcək, əmanətləri zay edəcək, yalanı halal sayacaq, sələm yeyəcək, rüşvət alacaq, binaları möhkəm tikəcək, dini dünyaya, nadanları vəzifəyə gətirəcək, qadınlarla (uyğun olmayan yerlərdə) məsləhətləşəcək, qohumluq əlaqələrini kəsəcək, nəfsi istəklərə tabe olacaq, qan tökməyi yüngül sayacaq, səbir və helmi zəiflik hesab edəcək və zülmü fəxarət sayacaq.” (4)
Fəsadın yayılması
Zühurdan öncə dünyada ümumi mühit zülm, günah və fəsad mühiti olacaq. İnsanlar Allahın hökmlərindən qafil qalacaqlar.
Əmirəlmöminin (ə) buyurur: “İnsanlar elə bir zamana çatacaqlar ki, onların əsas qayəsi qarınları olacaq. Şərəf və dəyərləri mallarına bağlı olacaq. Qiblələri qadınları, dinləri isə dirhəm və dinarları (pul və sərvətləri) olacaq. Onlar Allah yanında ən pis insanlardır və Allah yanında onlar üçün heç bir pay yoxdur.” (5)
Başqa bir rəvayətdə buyurur: “Elə bir zaman gələcək ki, alimə tabe olunmayacaq, səbirli insanlara hörmət edilməyəcək, böyüklər ehtiram görməyəcək, kiçiklərə mərhəmət olunmayacaq, insanlar bir-birini səbəbsiz öldürəcəklər.” (6)
Zülmün yayılması
Bəzi rəvayətlərdə zülmün geniş yayılması qeyd olunur. İmam Zaman (ə.f) zühurundan öncə hətta İslam cəmiyyətlərində də günah və çirkinliklər yayılacaq.
Asim ibn Dəmrə Əmirəlmöminindən (ə) nəql edir: “Yer zülm və haqsızlıqla dolacaq, hətta bir nəfər belə gizli olmadan “Allah” sözünü açıq deməyəcək. Bundan sonra Allah saleh bir qövm gətirəcək və yer üzünü ədalətlə dolduracaqlar, necə ki, əvvəl zülmlə dolmuşdu.” (7)
Yalançıların ortaya çıxması
Axırzaman cəmiyyətinin vəziyyətinin bir hissəsini və qeyb dövründə yalanın yayılmasını təsvir edərkən, Əmirəlmöminin (əleyhissəlam) buyurur:
“Qaimin (əleyhissəlam) qiyamından əvvəl hiylə və kələk dolu illər gələcək. Bu illərdə doğru danışanlar yalançı sayılacaq, yalançılar isə doğru danışan kimi tanınacaqlar. Bu dövrdə “mahil” yaxınlıq qazanacaq, “ruyibizə” isə danışıq və söz sahəsində önə keçəcək.”
Ravi deyir: Soruşdum: Mahil və ruyibizə kimlərdir?
Həzrət buyurdu: “Məgər Quranda oxumamısan ki, Allah-Taala buyurur: ‘و هو شدید المحال’ (və Onun, hiyləsi şiddətlidir)? Buradakı “mahil” çox hiyləgər, kələkbaz insandır ki, çoxlu hiylə ilə insanları özünə tərəf cəlb edir.”
Qeyd: Bu rəvayətdə “ruyibizə”-nin mənası izah olunmamışdır. Başqa bir rəvayətdə münasib bir yerdə Peyğəmbər Əkrəm (səlləllahu əleyhi və alihi və səlləm) buyurur: “Ruyibizə — cəmiyyət işlərində danışan, lakin əslində dəyərsiz və şəxsiyyətsiz olan adamdır; yəni cəmiyyət işlərinə qarışmağa layiq olmayan, amma buna baxmayaraq ümumi işlər barədə fikir bildirən və söz deyən kiçik və səviyyəsiz bir şəxsdir.” (8)
Axırzaman insanlarının tərifi
Axırzamanda möminlər üçün ağır sınaqlar olacaq ki, səmimi insanlar qeyri-səmimilərdən ayrılacaq.
Əzəmətli və möhkəm dindarlıq
Bəzi rəvayətlərdə isə axırzaman möminləri təriflənir. Onlar çətinliklərə baxmayaraq imanlarını qoruyanlardır.
Əmirəlmöminin (ə) buyurur:
“Qeyb dövründə dinində sabit qalan yalnız o kəslərdir ki, ixlas əhli olub yəqin ruhunu əldə etmişlər, Allah onların qəlbinə vilayət əhdini yazmışdır və onları Öz tərəfindən vəhy ilə dəstəkləmişdir.” (9)
Başqa bir rəvayətdə isə buyurur:
“Bilin ki, o dövrdə dinində sabit qalan və İmamının uzun qeybəti səbəbilə qəlbi sərtləşməyən şəxs Qiyamət günü mənimlə eyni dərəcədə olacaq.” (10)
Mənbələr
[1] Nəhcül-Bəlağə, hikmət 102
[2] Mən la yəhzuruhul-fəqih, c. 3, s. 390
[3] əl-İlzam ən-Nasib fi isbat əl-huccə əl-ğaib (əcjaləllahu təala fərəcəhuş-şərif), c. 2, s. 154
[4] Biharül-Ənvar, c. 52, s. 192–193
[5] Kənzul-Ümmal, c. 11, s. 192, hədis 31186 / Müntəxəb əl-Əsər fi İmam əs-Sani əl-Əşər (ə), c. 3, s. 46
[6] Kənzul-Ümmal, c. 11, s. 192, hədis 31187 / Nəhcül-Xilas, s. 427
[7] Biharül-Ənvar, c. 51, s. 117
[8] İsbatu-l-Hudat bil-nusus vəl-mucizat, c. 5, s. 368
[9] Kəmalüddin və Təmamün-Nimə, c. 1, s. 304
[10] Kəmalüddin və Təmamün-Nimə, c. 1, s. 303
