Əmirəl-möminin (ə) Xatəmül-ənbiya Peyğəmbərinin (s) mövlud gecəsində aləmdə baş verən dəyişiklikləri fəsahətli ifadələrlə nəql edir. Elə bir gecə ki, Kəbənin bütləri süqut etdi, göylər və yer təsbihə və sevincə qərq oldu, batilin məhvinin əks-sədası isə İblisi Xatəmül-ənbiyanın əzəmətini etiraf etməyə vadar etdi.
Həzrət Məhəmməd (s) Fil ilinin rəbiül-əvvəl ayının 17-də Məkkədə «Abdullah ibn Əbdül-Müttəlib» adlı atadan və «Amənə bint Vəhb» adlı anadan dünyaya gəlmişdir.
Əmirəl-möminin (ə) Xatəmül-ənbiya Peyğəmbərinin (s) mövlud gecəsində baş verən heyrətamiz hadisələri və varlıq aləmindəki dəyişiklikləri belə təsvir edir:
«Allahın Rəsulu (s) dünyaya gəldiyi zaman Kəbənin bütləri devrildi. Gecə düşdükdə göydən belə bir nida ucaldı:
“Haqq gəldi və batil məhv oldu. Həqiqətən, batil məhv olmağa məhkumdur.” (İsra, 81)
Həmin gecə nur bütün dünyanı bürüdü, daşlar, çınqıllar və ağaclar sevincdən gülümsədi və göylərdə və yerdə olan bütün məxluqat Allahı təsbih etməyə başladı. Bu zaman Şeytan qaçaraq belə fəryad edirdi:
“Məhəmməd (s) ən xeyirli ümmətin, ən üstün məxluqun, ən şərəfli bəndənin və aləmlərin ən uca şəxsiyyətidir.”» [1]
Əzəli bağlılıq və vahid nur
Xatəmül-ənbiya Peyğəmbərinin (s) və Əmirəl-mömininin (ə) yaradılış nizamındakı uca məqamı və nurani həqiqəti onların əzəli və ayrılmaz bağlılığını əks etdirir. Bu uca həqiqətlər Əhli-beytin varlıq baxımından əsilliyini, onların həqiqi ardıcılları üçün isə hidayət və iman mənbəyi olduğunu göstərir.
Peyğəmbər (s) ilə Əmirəl-möminin (ə) arasındakı əzəli bağlılıq və nur baxımından vəhdət insanın yaradılışından əvvəl mövcud olmuşdur. Peyğəmbər (s) bu barədə buyurmuşdur:
«Mən və Əli Allahın dərgahında Adəmin yaradılışından on dörd min il əvvəl vahid bir nur idik və Haqq-Təalanı təsbih və təqdis edirdik. Allah Adəmi yaratdıqda həmin nuru onun sülbünə yerləşdirdi. Biz daim bir bədəndə birlikdə olduq. Nəhayət, Əbdül-Müttəlibin sülbündə bir-birimizdən ayrıldıq; nübüvvət mənə, xilafət isə Əli ibn Əbu Talibə (ə) nəsib oldu.» [2]
Aləmin Yaradanı Əhli-beyti və onların ardıcıllarını vahid nur mənbəyindən yaratmışdır. Cabir ibn Abdullah Ənsari Allahın Rəsulundan (s) belə nəql edir:
«Uca Allah məni, Əli ibn Əbu Talibi, Fatiməni, Həsən və Hüseyni (ə) vahid bir nurdan yaratdı. Sonra həmin nuru bir-birinə bağladı və şiələrimizi də ondan yaratdı. Biz Allahı təsbih etdik, şiələrimiz də təsbih etdilər; biz Onu təqdis etdik, şiələrimiz də təqdis etdilər.» [3]
Nübüvvət və imamət həqiqətinin varlıq baxımından birliyi və eyniliyi Peyğəmbər (s) ilə Əmirəl-möminin (ə) arasında təcəlli etmişdir. Allahın Rəsulu (s) həmçinin buyurmuşdur:
«Mən və Əli ibn Əbu Talib (ə) bir nurdanıq; mən və o, bir həqiqətdəniz. O məndəndir, mən də ondanam. Onun əti mənim ətim, qanı mənim qanımdır. Onu kədərləndirən məni də kədərləndirir, məni kədərləndirən isə onu da kədərləndirir.» [4]
Nicata aparan yolda vahid nurun davamı
«Haqq gəldi» həqiqətinin təcəssümü və batilin süqutu dövrünün başlanğıcı olan Allahın Rəsulu (s) özündən sonrakı fitnələr içərisində Əmmar Yasirin əlini Mövla Əlinin (ə) vilayət ipinə bağladı. Çünki bu iki nurani həqiqət vahid nurdan qaynaqlanır və ümmətin hidayətinin və nicatının davamını Əmirəl-mömininin (ə) yolu ilə getməkdə görür.
Allahın Rəsulu (s) özündən sonra baş verəcək fitnələrdən xəbərdar olaraq Əmmar Yasiri Əmirəl-mömininə (ə) sarılmağa çağırdı. O Həzrət buyurdu:
«Ey Əmmar! Məndən sonra fitnələr və qarışıqlıqlar baş verəcək. Elə bir həddə çatacaq ki, ixtilaf qılıncı ümmət arasında dolaşacaq, onların bəziləri digərlərini öldürəcək və bir dəstə digər dəstədən üz döndərəcək. Bu mənzərəni gördükdə sağ tərəfimdə dayanan bu başı qırxılmış kişinin — Əli ibn Əbu Talibin (ə) — ardınca get!
Əgər bütün insanlar bir yola getsələr, Əli ibn Əbu Talib (ə) isə başqa bir yola yönəlsə, sən Əli ibn Əbu Talibin (ə) yolunu tut və insanları burax. Çünki Əli ibn Əbu Talib (ə) səni heç vaxt hidayət yolundan uzaqlaşdırmaz. Bil ki, Əli ibn Əbu Talibə (ə) itaət mənə itaətdir, mənə itaət isə Allaha itaətdir.» [5]
Əmirəl-mömininin (ə) Allahın Rəsulunun (s) yanındakı uca məqamı sadəcə dostluq sərhədlərini aşaraq imanın, ibadətin və kamil təqvanın təməli ilə əlaqələndirilmişdir. Peyğəmbər (s) Mövla Əli (ə) ilə dostluq barədə buyurmuşdur:
«Əli ibn Əbu Talibə (ə) məhəbbət elə davamlı bir yaxşılıqdır ki, onunla birlikdə heç bir günah zərər verməz; ona düşmənçilik isə elə bir şərdir ki, onunla birlikdə heç bir yaxşı əməl fayda verməz.» [6]
Peyğəmbər (s) Əmirəl-mömininin (ə) vilayəti barədə buyurmuşdur:
«Əli ibn Əbu Talib (ə) bağışlanma qapısıdır. Kim ondan daxil olarsa, mömindir, kim ondan çıxarsa, kafirdir.» [7]
Əbu Zərr nəql edir ki, Peyğəmbər (s) Əmirəl-mömininin (ə) ümmət arasındakı məqamını Kəbəyə bənzədərək buyurmuşdur:
«Əli ibn Əbu Talibin (ə) bu ümmət arasındakı məsəli örtülü Kəbənin məsəli kimidir. Ona baxmaq ibadətdir, ona doğru yönəlmək isə vacibdir.» [8]
İmam Baqir (ə) ən üstün insanlar barədə öz möhtərəm atalarından belə nəql edir ki, Allahın Rəsulundan (s) soruşuldu:
«İnsanların ən yaxşısı kimdir?»
Buyurdu:
«Ən üstün, ən təqvalı və Cənnətə ən yaxın insan mənə ən yaxın olan şəxsdir. Sizin aranızda isə Əli ibn Əbu Talibdən (ə) mənə daha təqvalı və daha yaxın heç kəs yoxdur.» [9]
Mövla Əmirəl-möminin; nübüvvət yolunun canişini və davam etdirəni
Əmirəl-mömininin (ə) imamət və Peyğəmbərin (s) canişini məqamının müəyyənləşdirilməsi ilahi tədbirdən və əzəli seçilmişlikdən qaynaqlanır. Bu uca vilayət məqamı azğınlıqdan qurtuluşun yeganə yolu və bəndələrlə ilahi əhdlər arasındakı ən möhkəm bağdır. Peyğəmbərin (s) vəzir və yardımçısı məqamının Ərş və Sidrətül-müntəha aləmində təcəlli etməsi yaradılış nizamında nübüvvət və imamət arasındakı ayrılmaz bağlılığı göstərir.
Peyğəmbər (s) buyurmuşdur:
«Allah hər bir peyğəmbərin nəslini onun öz sülbündə qərar verdi, lakin mənim nəslimi Əli ibn Əbu Talibin (ə) sülbündə qərar verdi.» [10]
Peyğəmbər təfəkküründə Mövla Əmirəl-möminin (ə) Onun həqiqi canişinidir. Allahın Rəsulu (s) bu bağlılığı belə təsvir edir:
«O, mənim yardımçım, vəzirim və Əhli-beytim arasındakı canişinimdir. Əli ibn Əbu Talib (ə) məndən sonra qoyub getdiyim insanların ən üstünüdür. O, mənim vədlərimi həyata keçirər və borcumu ödəyər.» [11]
Allahın Rəsulu (s) Mövla Əmirəl-möminin (ə) ilə bağlanan əhd barədə buyurmuşdur:
«Nə qədər ki, Əli ibn Əbu Talibin (ə) vilayətində olsanız, azmaz və həlak olmazsınız. Nə zaman onunla müxalifət etsəniz, xətalarınız və nəfsani istəkləriniz sizi azğınlığa sürükləyər. Onun əhdi barəsində Allahdan qorxun. Çünki Əli ibn Əbu Talib (ə) sizin aranızda Allahın əhdidir.» [12]
İbn Abbas Peyğəmbərin (s) canişinliyi barədə belə rəvayət edir:
Allahın Rəsulu (s) Əli ibn Əbu Talibin (ə) əlindən tutdu, sonra dörd rükət namaz qıldı. Ardınca əllərini dua üçün qaldıraraq belə buyurdu:
«İlahi! Necə ki, Musa ibn İmran Səndən istədi, mən də Səndən istəyirəm ki, sinəmi genişləndirəsən, işimi asanlaşdırasan və dilimdəki düyünü açıb sözümü anlamalarını təmin edəsən. Mənim üçün Əhli-beytimdən bir vəzir — qardaşım Əli ibn Əbu Talibi (ə) — qərar ver. Beləliklə, onun vasitəsilə belimi möhkəmləndir və onu işimə şərik et.» [13]
Allahın Rəsulu (s) öz canişini barədə buyurmuşdur:
«Əli ibn Əbu Talib (ə) məndən sonra qoyub getdiyim insanların ən üstünüdür. O, mənim borcumu ödəyən və öhdəliklərimi yerinə yetirəndir.» [14]
Allahın Rəsulu (s) bir rəvayətdə Əli ibn Əbu Talibin (ə) üstün xüsusiyyətlərinə işarə edərək buyurmuşdur:
«Ey Əli! Allah aləmlərə nəzər saldı, sonra məni onların arasından seçdi və aləmlərin kişilərindən üstün etdi. Daha sonra ikinci dəfə nəzər saldı, səni onların arasından seçdi və aləmlərin kişilərindən üstün etdi. Sonra üçüncü dəfə nəzər saldı və sənin nəslindən olan imamları aləmlərin kişilərindən üstün seçdi. Daha sonra dördüncü dəfə nəzər saldı və Fatiməni (s.ə) aləmlərin qadınlarından üstün seçdi.
Ey Əli! Mən üç məqamda sənin adını öz adımla yanaşı gördüm və bu, mənə rahatlıq verdi:
- Merac gecəsi Beytül-Müqəddəsə çatdıqda və oradan səmaya yüksəldildikdə, onun qayası üzərində belə bir yazı gördüm:
“Allahdan başqa məbud yoxdur və Məhəmməd (s) Onun peyğəmbəridir. Mən onu vəziri vasitəsilə qüvvətləndirdim və vəziri vasitəsilə ona yardım etdim.”
Bu zaman Cəbrailə (ə) dedim: “Mənim vəzirim kimdir?”
Cəbrail dedi: “Əli ibn Əbu Talib (ə).”
- Sidrətül-müntəhaya çatdıqda onun üzərində belə bir yazı gördüm:
“Həqiqətən, Mən Allaham. Məndən başqa məbud yoxdur və yalnız Mən varam. Məhəmməd yaratdıqlarımın arasından seçdiyim şəxsdir. Mən onu vəziri vasitəsilə qüvvətləndirdim və vəziri vasitəsilə ona yardım etdim.”
Bu zaman Cəbrailə (ə) dedim: “Mənim vəzirim kimdir?”
O cavab verdi: “Əli ibn Əbu Talib (ə).”
- Sidrətül-müntəhadan keçib aləmlərin Rəbbinin Ərşinə çatdıqda, Ərşin sütunları üzərində belə bir yazı gördüm:
“Həqiqətən, Mən Allaham. Məndən başqa məbud yoxdur və yalnız Mən varam. Məhəmməd Mənim sevimlim və dostumdur. Mən onu vəziri vasitəsilə qüvvətləndirdim və vəziri vasitəsilə ona yardım etdim.» [15]
Mənbələr
[1] Biharül-ənvar, c. 15, s. 274.
[2] Mənaqibi-İbn Məğazili, s. 88; Tarixi-Dəməşq, c. 42, s. 67; əl-Mənaqib (Xarəzmi), s. 145; Şərhül-əxbar, c. 1, s. 220; İləlüş-şəraye, s. 134.
[3] Kəşfül-ğümmə, c. 1, s. 458; Biharül-ənvar, c. 27, s. 131.
[4] Əvalilül-ləali, c. 4, s. 124.
[5] əl-Ümdə, c. 1, s. 450.
[6] əl-Mənaqib (İbn Şəhr Aşub), c. 3, s. 197; Kəşfül-ğümmə, c. 1, s. 93; Kəşfül-yəqin, c. 1, s. 225; İrşadül-qülub, c. 2, s. 234; Biharül-ənvar, c. 39, s. 248; əl-Fəzail, c. 1, s. 96; Əvalilül-ləali, c. 4, s. 86; əl-Mənaqib (Xarəzmi), c. 1, s. 76; Yənabiül-məvəddə, c. 1, s. 375.
[7] əs-Səvaiqül-mühriqə, s. 125.
[8] Tarixi-Dəməşq, c. 42, s. 356; Mənaqibi-İbn Məğazili, s. 107.
[9] Yənabiül-məvəddə, c. 2, s. 274.
[10] əl-Müəcmül-kəbir, c. 3, s. 44.
[11] Tarixi-Dəməşq, c. 42, s. 57.
[12] Yənabiül-məvəddə, c. 2, s. 285; Əhqaqul-həqq, c. 6, s. 57.
[13] Mənaqibi-İbn Məğazili, s. 389.
[14] Tarixi-Dəməşq, c. 42, s. 57.
[15] Mən la yəhzuruhul-fəqih, c. 4, s. 374.
