İmam Sadiqin (ə) aydınladıcı hədislərinin işığında Əmirəl-mömininin (ə) məqamı haqqı batildən ayırd etməyin yeganə və son meyarı kimi təcəssüm edir. O Həzrət vilayət ilə dinin əsasları arasındakı dərin bağlılığı izah edərək, Peyğəmbərin (s) misilsiz vəsisi və canişininin tanıdılması vasitəsilə yaradılışın həqiqətini və imanın sərhədlərini aydınlaşdırır.
İmam Cəfər Sadiq (ə) hicri-qəməri 83-cü ilin rəbiül-əvvəl ayının 17-də Mədinədə dünyaya gəlmişdir. Möhtərəm atası İmam Baqir (ə) ona ulu babalarının əmisi Cəfər Təyyarın şərəfinə «Cəfər» adını vermişdir. Həzrətin möhtərəm anası «Fatimə» künyəsi ilə tanınan «Ümmü Fərvə» öz dövrünün xeyirxah qadınlarından olmuşdur.
Əhli-beyt maarifi silsiləsində İmam Sadiq (ə) Xatəmül-ənbiya Peyğəmbərinin və Əmirəl-mömininin (ə) yaradılışını ilahi nurla əlaqələndirərək, bunu Qədir hadisəsinin tarixi reallığı ilə bağlayır və Mövla Əlinin (ə) vilayətini imanın kompası kimi təqdim edir.
O Həzrət bu silsilə rəvayətlərdə vilayəti digər hökmlərlə yanaşı duran bir əsas kimi deyil, dinin bütün əsaslarının «açarı» və nicatın yeganə yolu kimi təqdim edir. Bu həqiqətin təsir dairəsi o qədər dərindir ki, İblis Qədir günü Əmirəl-mömininin (ə) ardıcıllarının möhkəmliyi qarşısında öz tarixi məğlubiyyətini etiraf etməyə məcbur olur.
Nurdan yaradılış
Xatəmül-ənbiya Peyğəmbərin (s) və Əmirəl-mömininin (ə) kainatın yaradılışından əvvəl ilahi nurdan yaradılması onların nübüvvət və imamət məqamlarının Allah-Təalanın dərgahındakı uca mövqeyini göstərir.
İmam Sadiq (ə) buyurmuşdur:
«Allahın Rəsulu (s) və Əmirəl-möminin Əli (ə) dünya və mövcudatın yaradılışından iki min il əvvəl Uca və Əzəmətli Allahın dərgahında iki nur idilər. Mələklər həmin nuru gördükdə, ondan ayrılmış bir budağı və parlaq şüası olan möhkəm bir kök gördülər. Bunun üzərinə dedilər: “Ey bizim Rəbbimiz! Bu nə nurdur?”
Allah-təala onlara vəhy etdi: “Bu, Mənim nurumdan olan bir nurdur. Onun kökü nübüvvət, budağı isə imamətdir. Nübüvvət Mənim bəndəm və elçim Məhəmmədə (s) məxsusdur, imamət isə Mənim hüccətim və vəlim Əli ibn Əbu Talibə (ə) məxsusdur. Əgər onlar ikisi olmasaydı, məxluqatımı yaratmazdım.”» [1]
Adəmin (ə) ərşi adlara təvəssülü
Həzrət Adəmin (ə) Peyğəmbərin (s) və Əmirəl-mömininin (ə) nurlarına təvəssül etməsi yaradılış ilə vilayət arasındakı həqiqi bağlılığı aşkara çıxarır.
İmam Cəfər Sadiq (ə) buyurmuşdur:
«Həzrət Adəm (ə) xəta etdikdə, Həzrət Məhəmmədə (s) və onun Əhli-beytinə (ə) təvəssül edərək Allah-Təalanın dərgahına üz tutdu və onları öz bağışlanmasına vasitə qərar verdi.»
Sonra Allah-Təala ona vəhy etdi:
“Ey Adəm! Məhəmmədi necə tanıdın?”
Adəm (ə) ərz etdi:
“Məni yaratdığın zaman başımı qaldırdım və gördüm ki, Ərşin dərgahında belə yazılmışdır: «Məhəmməd (s) Allahın Rəsuludur və Əli ibn Əbu Talib (ə) Əmirəl-mömininidir.»» [2]
İmanın ölçülmə meyarı
Əmirəl-mömininin (ə) Allah ilə bəndələri arasında nişanə və hidayət bayrağı kimi qərarlaşdırılması insanlar üçün iman ilə küfr arasındakı sərhədi aydınlaşdırır.
İmam Sadiqin (ə) və İmam Musa Kazımın (ə) səhabə və şagirdlərindən olan Müfəzzəl İmam Cəfər Sadiqdən (ə) belə rəvayət edir. O Həzrət buyurmuşdur:
«Həqiqətən, Uca və Əzəmətli Allah Əmirəl-möminin Əlini (ə) Özü ilə məxluqatı arasında hidayət nişanəsi və bayrağı qərar vermişdir. Onunla insanlar arasında ondan başqa heç bir nişanə yoxdur. Buna görə də kim onun vilayətini iqrar edərsə, mömindir; kim onu inkar edərsə, kafirdir; kim onu tanımazsa, azğınlığa düşmüşdür; kim onun vilayəti ilə yanaşı başqa bir vilayət qəbul edərsə, müşrikdir. Kim onun vilayəti ilə birlikdə Allah-Təalanın hüzuruna gələrsə, Cənnətə daxil olar və kim onu inkar edərsə, Cəhənnəm oduna daxil olar.» [3]
Cəbrailin Qədir əhdinə şəhadəti
Vəhy mələyinin Peyğəmbərin (s) Əmirəl-möminin (ə) ilə bağladığı əhdin möhkəmliyini təsdiq etməsi Qədir əhdini pozanların aqibətini aydın şəkildə ortaya qoyur.
İmam Cəfər Sadiq (ə) buyurmuşdur:
«Əmirəl-möminin Əlinin (ə) vilayəti Allah tərəfindən elan edildikdə və Allahın Rəsulu (s) bunu orada olanlara çatdırdıqda, camaatın arasından bir kişi dedi: “Peyğəmbər bu kişi üçün elə möhkəm bir əhd bağladı ki, ondan sonra onu kafirdən başqa heç kəs poza bilməz.”
Bu zaman Ömər ibn Xəttab onun yanına gedib soruşdu: “Ey Allahın bəndəsi, sən kimsən?” Lakin həmin şəxs susdu və cavab vermədi.
Ömər Allahın Rəsulunun (s) yanına gəlib dedi: “Ey Allahın Rəsulu! Camaatın arasında bir kişi gördüm ki, deyirdi: «Peyğəmbər bu kişi üçün elə möhkəm bir əhd bağladı ki, onu kafirdən başqa heç kəs poza bilməz.»”
Peyğəmbər (s) buyurdu: “Ey Ömər! O şəxs Cəbrail idi. Elə isə ehtiyatlı ol ki, bu əhdi pozan və haqdan dönənlərdən olmayasan.”» [4]
Cənnət və Cəhənnəmi bölüşdürən
Qiyamət günü Cənnət və Cəhənnəmin Əmirəl-mömininin (ə) əli ilə bölüşdürülməsi Onun Qiyamət günündəki uca məqamının təzahürlərindən biri olmaqla yanaşı, məxluqat arasında misilsiz mövqeyini də göstərir.
İmam Cəfər Sadiq (ə) buyurmuşdur:
«Qiyamət günü bərqərar olduqda, bütün məxluqatın gözü qarşısında bir minbər qurular. Bir kişi onun üzərində dayanar və sağında və solunda iki mələk qərar tutar. Sağ tərəfdəki mələk belə səslənər: “Ey məxluqat! Bu, Əli ibn Əbu Talibdir (ə); Cənnətin sahibidir. İstədiyi hər kəsi Cənnətə daxil edər.”
Sol tərəfdəki mələk isə belə nida edər: “Ey məxluqat! Bu, Əli ibn Əbu Talibdir (ə); Cəhənnəmin sahibidir. İstədiyi hər kəsi oda daxil edər.”» [5]
Səqəleyn hədisində itrətin həqiqəti
Əmirəl-möminin (ə) Səqəleyn hədisində «itrət» anlayışını açıqlayaraq, on iki imamı Quranın daim ayrılmaz yol yoldaşları kimi təqdim edir.
İmam Sadiq (ə) möhtərəm atalarından, onlar da Həzrət Seyyidüş-şühəda İmam Hüseyndən (ə) belə rəvayət etmişlər:
«Əmirəl-möminindən (ə) Allahın Rəsulunun (s) belə buyurduğu “İnnī muxəllifun fīkumus-səqələyn: Kitabəllahi və itrətī” — “Mən sizin aranızda iki dəyərli əmanət qoyub gedirəm: Allahın Kitabı və itrətim” — sözlərinin mənası barədə soruşuldu:
“İtrət kimlərdir?”
Həzrət buyurdu:
“Mən, Həsən, Hüseyn və Hüseynin nəslindən olan doqquz imam. Onların doqquzuncusu Əhli-beytin Məhdisi və Qaimidir. Onlar heç vaxt Allahın Kitabından ayrılmayacaq, Quran da onlardan ayrılmayacaqdır. Nəhayət, Kövsər hovuzunun başında Allahın Rəsulunun (s) hüzuruna daxil olacaqlar.”» [6]
Tövhidin qəbul edilməsinin şərti
Tövhid ilə Əmirəl-mömininin (ə) və məsum imamların vilayətinin qəbul edilməsi arasındakı ayrılmaz bağlılıq ilahi rəhmət və razılığa yetişməyin yolunu aydınlaşdırır.
İmam Cəfər Sadiq (ə) möhtərəm və pak atalarından (ə) belə rəvayət etmişdir ki, Allahın Rəsulu (s) buyurdu:
«Cəbrail Uca və Əzəmətli Rəbb tərəfindən xəbər gətirdi ki, Allah-Təala buyurmuşdur:
“Kim Mənim — tək olan Allahdan başqa heç bir məbudun olmadığına, Məhəmmədin (s) Mənim bəndəm və elçim olduğuna, Əli ibn Əbu Talibin (ə) Mənim xəlifəm və canişinim olduğuna və onun nəslindən olan imamların Mənim hüccətlərim olduğuna inanarsa, onu Öz rəhmətimlə Cənnətə daxil edər, Öz əfv və bağışlamağımla oddan xilas edər, Öz dərgahımın qonşuluğuna nail edər, kəramətimi onun üçün vacib edər, nemətimi onun barəsində tamamlayar və onu Öz xüsusi və seçilmiş bəndələrimdən qərar verərəm.
Məni çağırarsa, ona cavab verərəm; Məndən istəsə, istəyini yerinə yetirərəm; istəsə, ona əta edərəm; susarsa, bağışlamağa Özüm başlayaram; bir xətaya yol verərsə, ona rəhm edərəm; qaçarsa, onu səsləyərəm; geri dönərsə, onu qəbul edərəm və qapımı döyərsə, qapımı onun üzünə açaram.
Lakin kim Mənim təkliyimə şəhadət verməzsə, yaxud buna şəhadət verdiyi halda Məhəmmədin (s) risalətini qəbul etməzsə, yaxud risaləti qəbul etdiyi halda Əli ibn Əbu Talibin (ə) xilafətini qəbul etməzsə, yaxud onun canişinliyini qəbul etdiyi halda övladlarının imamətini inkar edərsə, nemətimə nankorluq etmiş, əzəmətimi alçaltmış və ayələrimə və kitablarıma küfr etmişdir.
Mənə tərəf gəlsə, onu məhrum edərəm; istəsə, ona heç nə vermərəm; Məni çağırsa, ona cavab vermərəm; dua etsə, duasını qəbul etmərəm və ümid bəsləsə, onu naümid edərəm. Bu, onun cəzasıdır və Mən heç vaxt bəndələrimə zülm etmərəm.”
Sonra Cabir ibn Abdullah Ənsari ayağa qalxaraq soruşdu:
“Ey Allahın Rəsulu! Əli ibn Əbu Talibin (ə) nəslindən olan imamlar kimlərdir?”
Peyğəmbər (s) buyurdu:
“Həsən və Hüseyn — Cənnət cavanlarının iki ağası; sonra öz dövrünün abidlərinin ağası Əli ibn Hüseyn; sonra Baqir — Məhəmməd ibn Əli. Ey Cabir! Sən onunla görüşəcəksən. Onu gördükdə mənim salamımı ona çatdır.
Ondan sonra Sadiq — Cəfər ibn Məhəmməd; sonra Kazim — Musa ibn Cəfər; sonra Rza — Əli ibn Musa; sonra Təqi — Məhəmməd ibn Əli; sonra Nəqi — Əli ibn Məhəmməd; sonra Zəki — Həsən ibn Əli; ondan sonra isə onun oğlu, haqq uğrunda qiyam edən ümmətimin Məhdisi gələcək. O, yer üzü zülm və haqsızlıqla dolduğu kimi, onu ədalət və insafla dolduracaq.
Ey Cabir! Bunlar mənim xəlifələrim, vəsilərim, övladlarım və Əhli-beytimdir. Onlara itaət mənə itaət, onlara qarşı itaətsizlik isə mənə qarşı itaətsizlikdir. Kim onları və ya onlardan birini inkar edərsə, məni inkar etmişdir. Allah onların bərəkətli varlığı sayəsində göyləri saxlayır ki, yalnız Onun izni ilə yerə düşməsin və yer üzünü sabit və aram saxlayır ki, sakinlərini silkələyib məhv etməsin.”» [7]
Dinin İmam Sadiqə (ə) təqdim edilməsi
Əmirəl-mömininin (ə) və ondan sonra gələn imamların vilayətinə etiqad etmək dinin qəbul edilməsinin əsası və möminin Əhli-beytlə vilayət bağlılığının təməlidir.
Ravi deyir:
«İmam Cəfər Sadiqin (ə) hüzuruna getdim və ərz etdim: “Düşünürəm ki, etiqadım kamildir, buna baxmayaraq dinimi və etiqadımı Sizə təqdim etmək istəyirəm.”
Həzrət buyurdu: “De.”
Ərz etdim: “Şəhadət verirəm ki, Allahdan başqa məbud yoxdur və Məhəmməd Onun bəndəsi və elçisidir. Həmçinin Allah tərəfindən gətirdiyi hər şeyə iman gətirirəm. Bundan əlavə, Əlinin Allahın itaətini vacib etdiyi imam olduğuna etiqad edirəm. Kim onu tanıyarsa, mömindir; kim onu tanımazsa, azmışdır və kim onu rədd edərsə, kafirdir.”
Sonra imamların (ə) adlarını bir-bir çəkdim və nəhayət, İmam Sadiqə (ə) çatdım. Bu zaman Həzrət buyurdu:
“Bəs məndən nə istəyirsən? İstəyirsənmi ki, bu etiqada əsasən mənimlə sənin aranda dostluq və vilayət bağı yaransın? Mən də bu etiqadlara əsasən sənin vilayətini və bağlılığını qəbul edirəm.”» [8]
Vilayət; İslamın əsaslarının açarı
Əmirəl-mömininin (ə) və Əhli-beytin digər dini əsaslardan üstün olan vilayəti imamətin ilahi hökmlərin həyata keçirilməsindəki mövqeyini aydın şəkildə ortaya qoyur.
Hədis ravilərindən, İmam Baqirin (ə) və İmam Cəfər Sadiqin (ə) səhabələrindən olan Zürare İmam Cəfər Sadiqdən (ə) belə rəvayət edir:
«İslam beş əsas üzərində qurulmuşdur: namaz, zəkat, həcc, oruc və vilayət.»
Zürare deyir:
«Ərz etdim: “Bu əsaslardan hansı daha üstündür?”»
Həzrət buyurdu:
«Vilayət onların hamısından üstündür. Çünki vilayət bütün bu əsasların açarıdır və imam və vəli insanların bunları yerinə yetirməsinə yol göstərir.» [9]
İmam Sadiqin (ə) rəvayətləri vilayətin həqiqətini dərk etmək üçün ən aydın çıraqdır. O Həzrət, həqiqətən də, Əmirəl-mömininin (ə) səmavi məqamını bütün dünyaya tanıdan başlıca bayraqdar olmuşdur.
Mənbələr
[1] Biharül-ənvar, c. 15, s. 11.
[2] Biharül-ənvar, c. 27, s. 7.
[3] Əmaliyi-Tusi, c. 1, s. 410; əl-Muhtəzər, c. 1, s. 93.
[4] Biharül-ənvar, c. 31, s. 593.
[5] İləlüş-şəraye, c. 1, s. 164.
[6] Uyun əxbarir-Rza (ə), c. 1, s. 57.
[7] Kəmalud-din və təmamul-nemə, c. 1, s. 258.
[8] Ricali-Kəşşi, c. 1, s. 424.
[9] əl-Məhasin, c. 1, s. 286.
